काठमाडौं । विश्वका करिब ४ अर्ब ५० करोड मानिस ठूला प्राकृतिक प्रकोपहरुको जाखिममा रहेका क्षेत्रहरुमा बसोबास गरिरहेका छन्। जुन विश्वको जनसंख्याको लगभग ६० प्रतिशत हो।
विश्व बैंकको गरिबी, समृद्धि र पृथ्वीसम्बन्धी प्रतिवेदनअनुसार त्यस्ता क्षेत्रहरुमा बसोबास गर्ने मानिसहरुको जीवनकालमा कम्तीमा एकपटक विनाशकारी जलवायु घटना हुने अनुमान गरिएको छ। यी चरम घटनाहरुको सबैभन्दा ठूलो हिस्सा गर्मीको लहर हो। जसले विश्वभरका ४२ प्रतिशत मानिसलाई असर गर्छ। त्यसपछि खडेरीले १८ प्रतिशत, बाढीले १० प्रतिशत र चक्रवात ८ प्रतिशत मानिसलाई असर गर्छ।
जलवायु परिवर्तनले यी चरम घटनाहरुको आवृत्ति र तीव्रता बढाउँदै जाँदा यी तथ्यांकहरु अझ बढ्न सक्ने अनुमान प्रतिवेदनमा गरिएको छ। परिस्थिति क्षेत्रहरुमा उल्लेखनीय रुपमा भिन्न हुन्छ। दक्षिण एसियामा सबैभन्दा बढी जनसंख्या (८८ प्रतिशत) यस्ता प्रकोपहरुको जोखिममा छ। त्यसपछि पूर्वी एसिया र प्रशान्त क्षेत्र छन्, जहाँ ६८ प्रतिशत प्रभावित छन्।
यी धेरै घटनाहरुको मुख्य कारण गर्मीको लहर हो। दक्षिण एसियामा प्रत्येक पाँचजनामध्ये चारजनाले अत्यधिक गर्मीको जोखिमको सामना गर्छन्। जब कि पूर्वी एसिया र प्रशान्त क्षेत्रमा आधा जनसंख्याले यो जोखिमको सामना गर्छन्। पूर्वी एसिया र प्रशान्त क्षेत्रमा दश जनामध्ये एक जनाभन्दा बढी; मध्यपूर्व, उत्तर अफ्रिका, अफगानिस्तान र पाकिस्तान र दक्षिण एसियाले बाढीको जोखिमको सामना गर्छन्। युरोप र मध्य एसिया, ल्याटिन अमेरिका र क्यारिबियन, उत्तर अफ्रिका र उपसहारा अफ्रिकामा खडेरी बढी प्रचलित छ। यी समग्र तथ्यांकहरुभन्दा बाहिरी क्षेत्रहरु भित्र उल्लेखनीय भिन्नताहरु छन्।
ल्याटिन अमेरिका र क्यारिबियनजस्ता क्षेत्रहरुमा उपलब्ध तथ्यांकले देशहरु भित्र र चयन गरिएका सहरहरुको स्तरमा पनि विभिन्न जलवायु जोखिमहरुको प्रभावको विस्तृत विश्लेषण गर्न अनुमति दिन्छ।
आय समूहहरुलाई हेर्दा जोखिमको यो स्तर इन्भर्टेड–यू वक्रजस्तो देखिन्छ। निम्न–मध्यम आय भएका अर्थतन्त्रहरुले सबैभन्दा बढी बोझ वहन गर्छन्। जसमा ७३ प्रतिशत जनसंख्या जोखिममा पर्छ। योपछि उच्च–मध्यम आय भएका अर्थतन्त्रहरु आउँछन्। जहाँ यो संख्या ५५ प्रतिशत छ। कम आय भएका (४१ प्रतिशत) र उच्च आय भएका (३२ प्रतिशत) अर्थतन्त्रहरुमा यो दर कम छ, यद्यपि जोखिमका प्रकारहरु फरक–फरक हुन्छन्।
कम आय भएका अर्थतन्त्रहरुमा खडेरी सबैभन्दा बढी प्रचलित छ। जब कि मध्यम–आय भएका अर्थतन्त्रहरुमा गर्मीको लहर सबैभन्दा बढी प्रचलित छ। तैपनि यी जलवायु–सम्बन्धित खतराहरुले मानिसहरु धनी वा गरिब, युवा वा वृद्ध, पुरुष वा महिलाबीच भेदभाव गर्दैनन्।
गत भदौ १० गते नेपाल–चीन सीमा भएर बग्ने भोटेकोशी नदीमा विनाशकारी बाढी आएको थियो। यो बाढीका कारण ठूलो जनधनको क्षति भएको छ।
राष्ट्रिय योजना आयोगको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार भोटेकोश िबाढीका कारण घरपरिवार र व्यावसायिक प्रतिष्ठानतर्फ गरी यति ठूलो क्षति भएको छ । आयोगले गरेको क्षति सम्बन्धी सर्वेक्षण नतिजाअनुसार सबैभन्दा धेरै क्षति निजी घरभवनहरुमा भएको छ। सर्वेक्षणपछि जारी प्रेस विज्ञप्तिअनुसार घरपरिवारतर्फ मात्रै ६९ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ बराबरको धनमाल नष्ट भएको छ।
त्यसैगरी व्यवसाय र प्रतिष्ठानतर्फ ९ अर्ब ६० करोड रुपैयाँको क्षति भएको छ। यसबाहेक जग्गाजमिन, खेतबारी, खाद्यान्न, पशुपन्छी, सवारीसाधन तथा बहुमूल्य वस्तुहरूमा समेत थप क्षति पुगेको छ।
