काठमाडौं । पेट्रोल र डिजेलको विकल्प खोजिरहेका वैज्ञानिकहरुले बाँसबाट तेल उत्पादन गर्न सफलतापूर्वक काम गरेका छन्।
अमेरिकाको म्यासाचुसेट्सस्थित वोस्टर पोलिटेक्निक इन्स्टिच्युटका अनुसन्धानकर्ताहरुले बाँसलाई तेल जस्तो पदार्थमा परिणत गर्न एक अनौठो विधि प्रयोग गरेका हुन्। प्रयोगशालामा बाँसलाई केवल १० मिनेटका लागि ३०० डिग्री सेल्सियसमा तताइएको थियो। यस परीक्षणमा बाँसको ३५ प्रतिशतभन्दा बढीलाई तेल जस्तो कच्चा पदार्थमा परिणत गरिएको थियो। यो तेललाई कार, विमान र रेलहरुका लागि इन्धन बन्न थप परिष्कृत गर्न सकिन्छ।
अनुसन्धानकर्ताहरुको अनुमान छ कि यदि ठूलो मात्रामा उत्पादन गरियो भने यो इन्धन प्रतिग्यालन पेट्रोलमा लगभग २.७५ डलर खर्च हुन सक्छ। अनुसन्धानले डिजेलको तुलनामा हरितगृह ग्यास उत्सर्जन २६ गुणासम्म घटाउन सक्ने दाबी पनि गरेको छ। यी नतिजाहरु अनुसन्धान र अनुमानहरुमा आधारित छन्।
बासबाट तेल कसरी बनाइयो ?
अनुसन्धानकर्ताहरुले बाँसबाट तेल उत्पादन गर्न हाइड्रोथर्मल लिक्विफेसन प्रविधि प्रयोग गरे। यो विधिले बोटबिरुवाबाट तेलजस्तो पदार्थ सिर्जना गर्न पानी, उच्च ताप र उच्च चाप प्रयोग गर्दछ। यस परीक्षणमा बाँसलाई १० मिनेटका लागि ३०० डिग्री सेल्सियसमा तताइएको थियो। कुनै छुट्टै रासायनिक उत्प्रेरक प्रयोग गरिएको थिएन।
उत्प्रेरकहरु प्रक्रियालाई गति दिन मद्दत गर्ने पदार्थहरु हुन्। परीक्षणमा बाँसको तौलको ३५.६ प्रतिशत तेल जस्तो कच्चा पदार्थमा रुपान्तरण गरिएको थियो। यद्यपि, यो तेल सिधै सवारीसाधनमा प्रयोग गर्न सकिँदैन। यसबाट इन्धन बनाउन यसलाई पहिले सफा गरेर थप प्रशोधन गर्नुपर्छ।
बाँसबाट इन्धन बनाउनुका फाइदाहरु के हुन् ?
बाँस छिटो बढ्छ र कम उर्बर जमिनमा पनि बढ्न सक्छ। त्यसैले वैज्ञानिकहरुले यसलाई इन्धन उत्पादनका लागि राम्रो विकल्पका रुपमा विचार गरिरहेका छन्। हाल जैविक इन्धन पनि मकैजस्ता बालीबाट उत्पादन गरिन्छ तर ती बालीहरुलाई उब्जाउन कृषि जमिन चाहिन्छ।
अनुसन्धानका अनुसार बाँसबाट इन्धन बनाउन मकैभन्दा कम जमिन चाहिन्छ। अनुसन्धानकर्ताहरुको अनुमान छ कि बाँस खेती गर्न मकैबाट हुने ऊर्जा उत्पादनबराबर इन्धन उत्पादन गर्न लगभग १३ प्रतिशत जमिन क्षेत्रफल चाहिन्छ। यद्यपि, यो अनुसन्धानमा आधारित अनुमान हो र हाल यसलाई ठूलो मात्रामा उत्पादनको परिणाम मान्न सकिँदैन।
एक ग्यालन इन्धनको लागत कति हुनेछ ?
अनुसन्धानकर्ताहरुको अनुमान छ कि एकपटक ठूलो मात्रामा उत्पादन सुरु भएपछि बाँसबाट बनाइएको इन्धनको लागत प्रतिग्यालन पेट्रोल लगभग २.७५ डलर हुन सक्छ। यो इन्धन उत्पादनको अनुमानित लागत हो। यसलाई पेट्रोल पम्पहरुमा उपलब्ध पेट्रोल र डिजेलको मूल्यसँग प्रत्यक्ष रुपमा तुलना गर्न सकिँदैन।
यो इन्धन उत्पादन गर्न कारखाना स्थापना गर्न, मेसिनरी सञ्चालन गर्न र बाँस ढुवानी गर्न पनि पैसा चाहिन्छ। त्यसैले वास्तविक लागत ठूलो मात्रामा उत्पादन सुरु भएपछि मात्र थाहा हुनेछ।
डिजेलको तुलनामा यसले कति प्रदूषण घटाउनेछ ?
अनुसन्धानका अनुसार बाँसबाट बनाइएको इन्धनले डिजेलको तुलनामा हरितगृह ग्यास उत्सर्जनलाई २६ गुणासम्म घटाउन सक्छ। हरितगृह ग्यासहरुले विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिमा योगदान पुर्याउँछन्। यद्यपि, यो लाभको साँच्चै मूल्यांकन गर्न, बाँस उब्जाउनेदेखि इन्धन उत्पादन गर्ने र जलाउने सम्पूर्ण प्रक्रियाको जाँच गर्नुपर्छ।
प्रयोग गरिएको ऊर्जा र अन्य प्रक्रियाहरुबाट हुने प्रदूषणलाई पनि विचार गर्नुपर्छ। त्यसकारण यसलाई अहिले निश्चित निष्कर्ष मान्न सकिँदैन। यो अनुसन्धानले बाँसबाट सवारीसाधनको इन्धन उत्पादन गर्ने सम्भावना देखाउँछ। यद्यपि, यसलाई अझै पेट्रोल र डिजेलको पूर्ण विकल्प मान्न सकिँदैन।
यसको प्रभावकारिता र उत्पादन लागत निर्धारण गर्न ठूलो मात्रामा उत्पादन र परीक्षण आवश्यक पर्नेछ। यदि थप अनुसन्धानले सकारात्मक नतिजा ल्यायो भने भविष्यमा कार, विमान र रेलहरुमा बाँसको इन्धन प्रयोग गर्न सकिन्छ। यस प्रविधिमा हाल थप अनुसन्धान आवश्यक छ।
