काठमाडौं । विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धि वा पृथ्वीको तापक्रममा वृद्धि विश्वभर द्रुत गतिमा बढिरहेको छ। कोइला, पेट्रोल र डिजेलजस्ता इन्धन जलाउँदा निस्कने ग्यासहरुले पृथ्वीलाई न्यानो बनाइरहेका छन्। यसले वन, महासागर र जलवायुलाई असर गरिरहेको छ।
जर्मनीको पोट्सड्याम इन्स्टिच्युट फर क्लाइमेट इम्प्याक्ट रिसर्चका निर्देशक जोहान रकस्ट्रोमले आगामी केही वर्षभित्र पृथ्वीको औसत तापक्रम पूर्वऔद्योगिक स्तरको तुलनामा १.५ डिग्री सेल्सियसभन्दा बढी हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। उनका अनुसार यसले बारम्बार गर्मीका लहर, भारी वर्षा र अन्य चरम मौसमी घटना निम्त्याउन सक्छ।
रकस्ट्रोमले अमेजन जंगल र कोरल चट्टानहरु गम्भीर रुपमा क्षतिग्रस्त हुन सक्छन्। जसले गर्दा तिनीहरुलाई पुनस्र्थापना गर्न गाह्रो हुन्छ। उनले एट्लान्टिक महासागरको पानी परिसंचरण प्रणाली पनि बढ्दो खतरामा रहेको पनि बताए। उनी विश्वास गर्छन् कि विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धि रोक्न प्रदूषण कम गर्नुका साथै प्रकृतिको रक्षा गर्नु आवश्यक छ।
बढ्दो तापक्रमको प्रभाव केवल बढ्दो तापक्रममा मात्र सीमित छैन। यसले वर्षा, खडेरी र समुन्द्रसँग सम्बन्धित प्राकृतिक प्रणालीहरुमा पनि परिवर्तन ल्याउन सक्छ। बढ्दो तापक्रमले गर्मीका लहर र भारी वर्षाजस्ता घटनाहरुको जोखिम बढाउन सक्छ। यसले मानिसलाई मात्र होइन तर बोटबिरुवा र जनावरहरुलाई पनि असर गर्छ।
रकस्ट्रोमका अनुसार विश्वले आगामी केही वर्षहरुमा १.५ डिग्री सेल्सियस तापक्रम वृद्धिको सीमा पार गर्न सक्छ। यो वृद्धि औद्योगिक युगअघिको औसत तापक्रमसँग तुलना गरिएको छ। यसको अर्थ यो होइन कि जताततै तापक्रम १.५ डिग्री सेल्सियसले बढ्नेछ। बरु विश्वभरको औसत तापक्रम यति धेरै बढ्नेछ।
अमेजन वन विश्वको सबैभन्दा ठूलो उष्णकटिबन्धीय वन मध्ये एक हो। यसले हावाबाट कार्बन डाइअक्साइड सोस्न मद्दत गर्दछ र पृथ्वीको तापक्रम कायम राख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यद्यपि, बढ्दो गर्मी, वन डढेलो र वन फँडानीले यसलाई क्षति पुर्याइरहेको छ। यदि वनका ठूला क्षेत्रहरु हराइए भने जलवायु परिवर्तनको खतरा अझ बढ्न सक्छ।
कोरल रिफहरु धेरै समुद्री जीवहरुको घर हुन्। जब समुद्रको पानी तातो हुन्छ। कोरलहरुले आफ्नो रङ गुमाउन थाल्छन्। यो प्रक्रियालाई कोरल ब्लिचिङ भनिन्छ। यदि पानीको तापक्रम लामो समयसम्म बढिरह्यो भने कोरलहरु मर्न सक्छन्। यसले अन्य समुद्री जीवहरुलाई पनि हानि पुर्याउन सक्छ।
एट्लान्टिक महासागरमा पानीको प्रवाहले विश्वव्यापी मौसमलाई असर गर्छ। यस प्रणालीको एक भागले क्यारिबियनबाट पश्चिमी युरोपमा न्यानो पानी पुर्याउँछ। जसले युरोपको मौसमलाई प्रभाव पार्न मद्दत गर्छ। रकस्ट्रोमले भने, ‘यस प्रणालीका केही भागहरु पनि बढ्दो जोखिममा छन्।’
बढ्दो गर्मी र पग्लने बरफले समुद्रमा ताजा पानीको मात्रा बढाउन सक्छ। यसले पानीको प्रवाहलाई परिवर्तन गर्न सक्छ। यदि यो भयो भने यसले धेरै क्षेत्रहरुमा मौसमलाई असर गर्न सक्छ।
रकस्ट्रोमका अनुसार कम्पनीहरुले जलवायु परिवर्तन र प्रकृतिमा हुने क्षतिलाई एकैसाथ बुझ्नुपर्छ। ‘कोइला, पेट्रोल र डिजेलको प्रयोग घटाउनुका साथै वन, बोटबिरुवा, जनावर र पानीका स्रोतहरुको संरक्षण गर्नु महत्वपूर्ण छ’, उनले भने।
पेट्रोल र डिजेल सवारीसाधनहरुलाई चरणबद्ध रुपमा बन्द गर्ने नियमहरु खुकुलो पार्ने प्रयासहरुका बारेमा पनि उनले चिन्ता व्यक्त गरे। पेट्रोल र डिजेलमा दिइने अनुदानले विद्युतीय सवारीसाधनको माग घटाउन सक्छ भन्ने उनको तर्क छ।
विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धि रोक्न, जीवाश्म इन्धनको प्रयोगबाट हुने प्रदूषण कम गर्नु आवश्यक छ। साथै, वन बचाउने, पानीका स्रोतहरुको संरक्षण गर्ने र प्राकृतिक स्रोतहरुको विवेकपूर्ण प्रयोग गर्ने कुरामा पनि ध्यान दिनुपर्छ। संयुक्त राष्ट्र संघको कोप–३१ जलवायु सम्मेलन नोभेम्बर ९ मा सुरु हुने तालिका छ।
जलवायु परिवर्तनसँग लड्ने उपायहरु त्यहाँ छलफल गरिनेछ। रकस्ट्रोमले विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिको प्रभाव बढ्दो गर्मीमा सीमित नहुने चेतावनी दिएका छन्। यसले वन, महासागर र मानव र अन्य जीवजन्तुहरु निर्भर रहेका प्राकृतिक प्रणालीहरुलाई पनि हानि पुर्याउन सक्छ। –एजेन्सी
