काठमाडौं । मध्यपूर्वमा शान्तिको कुनै संकेत छैन। बरु, अवस्था दिनप्रतिदिन बिग्रँदै गइरहेको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमाथि सबैभन्दा खतरनाक र ठूलो आक्रमणको खुला धम्की दिएका छन्। उनले भनेका छन्, ‘यदि इरान गम्भीर वार्तामा संलग्न भएन भने अमेरिकाले पूर्ण स्तरमा आक्रमण गर्न सक्छ।’
यो धम्की यस्तो समयमा आएको हो जब जुन महिनामा भएको युद्धविराम पहिले नै भत्किसकेको छ। होर्मुज समुद्रीमार्गमा तनाव चरम सीमामा पुगेको छ। विश्वको सबैभन्दा महत्वपूर्ण तेल मार्गको बारेमा इरानको धम्कीले सम्पूर्ण विश्व अर्थतन्त्रलाई हल्लाएको छ।
एक्सियोससँगको एक अन्तर्वार्तामा ट्रम्पले स्पष्ट रुपमा भने कि इरानमाथि पर्याप्त दबाब अझै लागू गरिएको छैन। अमेरिकी सेनाले लगातार धेरै रातदेखि इरानी सैन्य अड्डामा आक्रमण गरिरहेको छ।
इजरायल पनि तयारी अवस्थामा छ। यद्यपि ट्रम्पले अहिले यसको आवश्यकता नपर्ने बताएका छन्। तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल १०० डलरभन्दा बढी पुगेको छ। जुन सम्पूर्ण विश्वको लागि चिन्ताको विषय हो।
गत फेब्रुअरीमा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि ठूलो आक्रमण गरे। जसलाई अपरेसन एपिक फ्युरी भनियो। यी आक्रमणले सर्वोच्च नेता अली खामेनीसहित धेरै प्रमुख इरानी नेताहरुको मृत्यु भयो।
इरानले इजरायली र अमेरिकी अड्डाहरुमा मिसाइल र ड्रोन आक्रमणद्वारा बदला लियो। लेबनानको हिजबुल्लाहले पनि इजरायलमाथि आफ्नो आक्रमण तीव्र बनायो। हजारौं मारिए, लाखौं विस्थापित भए र क्षेत्रीय अस्थिरता चरम सीमामा पुग्यो।
अप्रिलमा युद्धविराम भयो तर यो टिकेन। जुनमा फेरि इरानले होर्मुज गर्ने जहाजहरुमा आक्रमण गरेपछि तनाव फेरि बढ्यो। होर्मुजमा आवागमन बन्द हुँदा एसिया, युरोप र अमेरिकामा इन्धन संकट निम्त्याउनेछ।
ट्रम्पको विदेश नीति सधैँ अधिकतम दबाबका रुपमा रहेको छ। उनले पहिले इरानलाई ढुंगे युगमा फिर्ता पठाउने र सभ्यतालाई नष्ट गर्नेजस्ता सर्वनाशकारी धम्की जारी गरेका छन्। यसपटक, उनले यो पनि धम्की दिएका छन् कि यदि इरानले गम्भीरतापूर्वक काम गरेन भने पूर्णस्तरीय आक्रमण हुनेछ।
विश्लेषकहरु विश्वास गर्छन् कि यो खतरा आंशिक रुपमा चुनावी र रणनीतिक दुवै हो। ट्रम्प इरानलाई आफ्नो आणविक कार्यक्रम त्याग्न र हिज्बुल्लाह तथा हमासजस्ता क्षेत्रका प्रोक्सी समूहहरुलाई समर्थन अन्त्य गर्न बाध्य पार्न चाहन्छन्। उनी तेलको मूल्य नियन्त्रण गर्न र खाडी देशहरु (साउदी अरेबिया, यूएई र कतार) लाई सन्तुष्ट राख्न पनि चाहन्छन्।
इरान आर्थिक रुपमा कमजोर छ तर सैन्य रुपमा तयार छ। यसमा ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्रहरुको ठूलो भण्डार छ। यसले आफ्नो सबैभन्दा महत्वपूर्ण हतियार होर्मुज बन्द गर्ने धम्की दिइरहेको छ। इरानले आक्रमण गरेमा यसले सम्पूर्ण क्षेत्रलाई अस्थिर बनाउने जनाएको छ।
इरानले हिज्बुल्लाह, हुथी र अन्य प्रोक्सी सेनाहरुको सञ्जाल कायम राखेको छ। लेबनानमा २०२६ को युद्धमा हिज्बुल्लाह सक्रिय थियो। यद्यपि, युद्धविरामको बाबजुद तनाव कायमै छ। इरानले शासन परिवर्तनको कुनै पनि प्रयासको कडा विरोध गर्दछ।
इजरायलले इरानलाई आफ्नो सबैभन्दा ठूलो खतरा मान्दछ। प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूले इरानको आणविक कार्यक्रमलाई समाप्त पार्न निरन्तर जोड दिइरहेका छन्। सन् २०२६ को आक्रमणमा इजरायलले प्रमुख भूमिका खेलेको थियो। हाल, यो युद्धविरामको प्रमुख बाधा दक्षिणी लेबनानबाट पछि हट्न अनिच्छुक देखिन्छ। खाडी देशहरुले चुपचाप अमेरिकालाई समर्थन गरिरहेका छन् तर सार्वजनिक रुपमा शान्तिका लागि अपिल गरिरहेका छन् किनकि उनीहरुलाई पनि तेल निर्यात र स्थिरता चाहिन्छ।
युद्ध बढ्यो भने तेलको मूल्य १५०–२०० डलरसम्म पुग्न सक्छ। यसले विश्वभर महँगी बढाउनेछ। –एजेन्सी
