काठमाडौं । दक्षिण एसियामा हालैका बाढीहरुले जलविद्युत, पूर्वाधार र निर्माण परियोजनाहरुले सामना गर्ने जटिल प्राकृतिक प्रकोप जोखिमहरुलाई उजागर गरेको छ। विशेषगरी जहाँ एउटा सम्पत्तिमा क्षतिले अन्तरसम्बन्धित सुविधाहरुलाई बाधा पुर्याउन सक्छ र पुनरुत्थानका लागि लामो समय लाग्न सक्छ।
एओनका एसियाका लागि प्राकृतिक स्रोत निर्देशक एलेक्स डेभिसका अनुसार दक्षिण एसियामा हालैका बाढीहरुले विश्वव्यापी रुपमा जलविद्युत, पूर्वाधार र निर्माण परियोजनाहरुले सामना गर्ने जटिल जोखिमहरुलाई उजागर गरेको छ। ‘यस घटनाको बीमायोग्य प्रभावको अनुमान गर्न धेरै चाँडो भए पनि, यसले प्राकृतिक प्रकोप जोखिमले महत्वपूर्ण पूर्वाधार सम्पत्तिहरु र तिनीहरुमा निर्भर समुदाय र अर्थतन्त्रहरुलाई कसरी असर गर्न सक्छ भनेर बुझ्नुको महत्वलाई जोड दिन्छ’, उनले भने।
जलविद्युत परियोजनाहरु बाँध, सुरुङ, प्रसारण पूर्वाधार, पहुँच सडक र सहायक सुविधाहरुसहित अन्तरसम्बन्धित सम्पत्तिहरुमा निर्भर छन्। यसको अर्थ एउटा घटकमा पनि क्षतिले सञ्चालन, आपूर्ति शृंखला र पुनर्लाभ समयरेखामा व्यापक परिणामहरु निम्त्याउन सक्छ। ‘हालैका घटनाहरुले देखाएका छन्, त्यो नेटवर्कको एउटा तत्वमा पनि क्षतिले परियोजनाको सञ्चालन, आपूर्ति शृंखला र पुनर्लाभ समयरेखामा व्यापक परिणामहरु निम्त्याउन सक्छ’, डेभिसले भने, ‘प्रमुख पूर्वाधार परियोजनाहरुमा जोखिम र लचिलोपनको मूल्यांकन गर्दा बीमा कम्पनीहरुले यी व्यापक अन्तरनिर्भरताहरुलाई बढ्दो रुपमा विचार गरिरहेका छन्।’
व्यापक विपद जोखिम वातावरण पनि परिवर्तन हुँदैछ। एओनको ‘२०२६ जलवायु र प्रकोप इनसाइट’ प्रतिवेदनमा सन् २०२५ मा प्राकृतिक प्रकोपबाट हुने विश्वव्यापी आर्थिक क्षति २६० अर्ब डलर पुग्न सक्ने उल्लेख छ। जब कि बीमायोग्य क्षति १२७ अर्ब डलर थियो। जुन २१ औँ शताब्दीको औसतभन्दा २७ प्रतिशतले बढी हो।
प्रतिवेदनमा ५१ प्रतिशतको विश्वव्यापी सुरक्षा खाडल पनि पहिचान भएको उल्लेख छ। ‘बीमा दृष्टिकोणबाट यस्ता घटनाहरुले जोखिम मूल्यांकनका लागि अग्रगामी दृष्टिकोणको आवश्यकतालाई बलियो बनाउँछन्’, डेभिसले भने, ‘जलवायु विज्ञान, विपद मोडेलिङ, इन्जिनियरिङ विश्लेषण र सम्पत्ति–विशिष्ट जोखिम मूल्यांकनसँगै ऐतिहासिक क्षति डाटा समावेश गरिनुपर्छ।’
परियोजना बीमा बजारमा पुग्नुअघि बीमा योग्यता बढ्दो रुपमा निर्धारण गरिने गरेको डेभिसले बताए। उनले भने, ‘सम्भाव्यता, साइट छनोट, इन्जिनियरिङ डिजाइन, खरिद र निर्माण योजनाको समयमा गरिएका निर्णयहरुले घाटा परिणाम, ऋणदाताको विश्वास र भविष्यको बीमा बजार रुचिलाई असर गर्न सक्छ।’
डाटा, मोडलिङ, परिदृश्य विश्लेषण र तनाव परीक्षणले संस्थाहरुलाई जलवायुसँग सम्बन्धित भौतिक जोखिमहरुको मूल्यांकन गर्न र परियोजना डिजाइन, वित्तपोषण र जोखिम हस्तान्तरणसँग सम्बन्धित निर्णयहरु सूचित गर्न मद्दत गर्न सक्छ। यसबाहेक जोखिम इन्जिनियरिङ, जलवायु विश्लेषण र बीमा सल्लाहलाई प्रारम्भिक रुपमा समावेश गर्नाले दीर्घकालीन व्यवहार्यता र परियोजनाको विश्वासलाई बलियो बनाउन सक्छ। –एजेन्सी
