काठमाडौं । हिन्दू धर्म, संस्कृति र परम्परामा आधारित हाम्रा चाडपर्वहरू केवल मनोरञ्जन, उत्सव र भेटघाटका अवसर मात्र होइनन्, यी जीवनलाई सकारात्मक दिशा दिने गहन सन्देश र जीवनोपयोगी दर्शनका स्रोत पनि हुन्। यिनै सांस्कृतिक तथा धार्मिक परम्पराको महत्त्वपूर्ण पर्व हो– दीपावली अर्थात् तिहार। उज्यालोको पर्वका रूपमा परिचित तिहारले अन्धकारमाथि प्रकाशको विजय, निराशामाथि आशाको विजय र अभावमाथि समृद्धिको कामना गर्ने सन्देश दिन्छ।
तिहारको पाँच दिनमध्ये लक्ष्मी पूजा विशेष महत्त्वको दिन हो। यस दिन घर, आँगन र कार्यस्थल सफा गरी दीप प्रज्वलन गरिन्छ। धन, ऐश्वर्य, सुख, शान्ति र समृद्धिकी प्रतीक देवी लक्ष्मीको आराधना गरिन्छ। हामी सबै आफ्नो घरमा लक्ष्मीको वास होस्, परिवारमा सुख–शान्ति छाओस् र आर्थिक समृद्धि हासिल होस् भन्ने कामना गर्दछौँ। तर, लक्ष्मी पूजाको वास्तविक सन्देशलाई केवल धन प्राप्तिको कामनामा सीमित नराखी प्राप्त धनको संरक्षण, सदुपयोग र भविष्यको सुनिश्चिततासँग पनि जोडेर हेर्न आवश्यक छ।
आजको परिवर्तित सामाजिक तथा आर्थिक परिवेशमा लक्ष्मी पूजाले हामीलाई सिकाउने एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष हो– आर्थिक अनुशासन, बचत, वित्तीय योजना र जीवन बीमामार्फत भविष्यको सुरक्षा।
अन्धकारबाट उज्यालोतर्फ: जीवन बीमाको सान्दर्भिकता
दीपावलीलाई उज्यालोको पर्व भनिन्छ। उज्यालोले सकारात्मक ऊर्जा, आशा, विश्वास र नयाँ सम्भावनाको संकेत गर्दछ। हाम्रो दैनिक जीवनमा ट्राफिक बत्तीको उदाहरणलाई नै हेरौँ। ट्राफिक बत्ती बन्द हुँदा सडकमा अन्योल र अव्यवस्था सिर्जना हुन सक्छ। तर, बत्ती सञ्चालनमा आएपछि रातो, पहेँलो र हरियो संकेतअनुसार सवारीसाधनको आवागमन व्यवस्थित हुन्छ। यसले यात्रालाई सुरक्षित र सहज बनाउँछ।
जीवन पनि यस्तै हो। जीवनयात्रामा कहिले अवसर आउँछन् त कहिले चुनौती। कहिले आर्थिक समृद्धि हुन्छ त कहिले अनपेक्षित संकटको सामना गर्नुपर्छ। सबै कुरा हाम्रो योजनाअनुसार नै हुन्छ भन्ने निश्चित छैन। दुर्घटना, गम्भीर रोग, असामयिक मृत्यु वा अन्य अप्रत्याशित घटनाले परिवारको आर्थिक अवस्था र भविष्यका योजनामा गम्भीर असर पार्न सक्छन्।
यस्तो अनिश्चितताबीच जीवन बीमाले आर्थिक सुरक्षाको एउटा व्यवस्थित आधार प्रदान गर्दछ। जसरी ट्राफिक बत्तीले सडक यात्रालाई दिशा र अनुशासन दिन्छ, त्यसरी नै जीवन बीमाले हाम्रो आर्थिक जीवनलाई योजना, सुरक्षा र भविष्यप्रतिको विश्वास प्रदान गर्न सहयोग गर्दछ।
जीवन बीमा केवल जोखिम बहन गर्ने माध्यम मात्र होइन। यो बालबालिकाको उच्च शिक्षा, परिवारको आर्थिक निरन्तरता, दीर्घकालीन बचत, अवकाशपछिको जीवन र व्यक्तिगत वित्तीय योजनाको महत्त्वपूर्ण साधन पनि बन्न सक्छ। बीमाले परिवारका सदस्यको अनुपस्थितिमा उनीहरूमाथि आश्रित व्यक्तिहरूको आर्थिक भविष्यलाई सुरक्षित गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
तिहारको मखमली माला र जीवन बीमाको सुरक्षा
तिहारसँग जोडिएको यमराज र यमुनाको पौराणिक प्रसङ्गले पनि जीवनको सुरक्षा र दीर्घायुको सन्देश दिन्छ। धार्मिक जनविश्वास अनुसार यमुनाले आफ्ना दाजु यमराजको सम्मान र स्वागत गर्दै विशेष पूजा, तेलको घेरा तथा मखमली फूलको माला लगाइदिएकी थिइन्। कहिल्यै नओइलाउने मखमली फूलको माला र नटुट्ने स्नेहको प्रतीकका रूपमा मनाइने यो परम्पराले दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीचको प्रेम, विश्वास र सुरक्षाको सम्बन्धलाई उजागर गर्दछ।
दिदीबहिनीले दाजुभाइको दीर्घायु, सुख र समृद्धिको कामना गर्दै लगाइदिने सप्तरङ्गी टीका, मखमली माला र तेलको घेराले हाम्रो सांस्कृतिक जीवनमा सुरक्षाको गहिरो भाव बोकेको छ।
यस परम्परालाई आधुनिक जीवनसँग जोडेर हेर्दा जीवन बीमाको महत्त्व अझ स्पष्ट हुन्छ। दिदीबहिनीले दाजुभाइको दीर्घायुको कामना गरेझैँ जीवन बीमाले पनि व्यक्तिको जीवनमा आइपर्न सक्ने आर्थिक जोखिमविरुद्ध परिवारलाई आर्थिक सुरक्षा प्रदान गर्ने उद्देश्य राख्छ। मखमली फूलको माला प्रेम र सम्बन्धको निरन्तरताको प्रतीक हो भने जीवन बीमा परिवारप्रतिको जिम्मेवारी, प्रतिबद्धता र भविष्यको आर्थिक सुरक्षाको एउटा व्यावहारिक माध्यम हो।
हामीले आफ्ना प्रियजनलाई दीर्घायुको कामना गर्नु स्वाभाविक हो। तर, उनीहरूको जीवनमा कुनै अप्रत्याशित परिस्थिति आइपरेमा परिवारको आर्थिक अवस्था कमजोर नहोस् भन्ने सोच राख्नु पनि उत्तिकै आवश्यक छ। यही सोचलाई व्यवहारमा उतार्ने एउटा महत्त्वपूर्ण माध्यम जीवन बीमा हो।
लक्ष्मी पूजा र व्यक्तिगत वित्तीय योजना
लक्ष्मी पूजा गर्दा हामी आफ्नो घरमा धनसम्पत्तिको वृद्धि र समृद्धिको कामना गर्दछौँ। तर, समृद्धि भनेको आम्दानी बढ्नु मात्र होइन। आम्दानीको उचित व्यवस्थापन, नियमित बचत, आवश्यक खर्चको प्राथमिकता निर्धारण, जोखिम व्यवस्थापन र भविष्यका लागि आर्थिक तयारी गर्नु पनि समृद्धिकै अभिन्न पक्ष हुन्।
व्यक्तिगत वित्तको दृष्टिकोणबाट हेर्दा प्रत्येक व्यक्तिले आफ्नो आम्दानीअनुसार बचत र लगानीको योजना बनाउनुपर्छ। त्यस्तो योजनामा जीवन बीमालाई पनि उचित स्थान दिन आवश्यक छ। जीवन बीमाका विभिन्न योजनाले व्यक्तिको आवश्यकता, उमेर, आम्दानी, पारिवारिक दायित्व र आर्थिक क्षमताअनुसार जोखिम सुरक्षा तथा दीर्घकालीन वित्तीय लक्ष्य प्राप्तिमा सहयोग गर्न सक्छन्।
विशेषगरी बालबालिकाको शिक्षादीक्षा, उच्च शिक्षाका लागि आवश्यक रकम, परिवारको जीवनस्तर कायम राख्ने जिम्मेवारी र अवकाशपछिको आर्थिक तयारीजस्ता विषयमा समयमै योजना बनाउनु आवश्यक छ। जीवन बीमालाई यस्ता योजनासँग जोड्न सकिएमा परिवारको आर्थिक भविष्यलाई थप व्यवस्थित बनाउन सकिन्छ।
यद्यपि, जीवन बीमा छनोट गर्दा आफ्नो आवश्यकता, बीमाङ्क, बीमाशुल्क, बीमा अवधि, जोखिम सुरक्षा, बोनस तथा अन्य सर्तहरू राम्रोसँग बुझेर उपयुक्त योजना छनोट गर्नु आवश्यक हुन्छ।
तिहारको दक्षिणीलाई जीवन बीमाको उपहार बनाऔँ
तिहारमा दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई टीका लगाएर दक्षिणी तथा उपहार दिने परम्परा छ। पछिल्लो समय हामीले आफ्ना प्रियजनलाई विभिन्न प्रकारका उपहार दिने चलन पनि बढ्दै गएको देख्छौँ। यस परम्परामा एउटा नयाँ सकारात्मक अभ्यास थप्न सकिन्छ।
टीका लगाउँदा प्राप्त हुने दक्षिणीको केही अंश बालबालिकाको भविष्यका लागि जीवन बीमामा लगानी गर्ने संस्कारको विकास गर्न सकिन्छ। अभिभावकले आफ्ना सन्तानको नाममा जीवन बीमा गरिदिने, दिदीबहिनीले दाजुभाइका बालबालिकालाई बीमाको उपहार दिने वा परिवारका सदस्यबीच जीवन बीमाको महत्त्वबारे छलफल गर्ने अभ्यास सुरु गर्न सकिन्छ।
हामीले दिने उपहार केही समयपछि प्रयोग भएर सकिन सक्छन्, तर उचित रूपमा छनोट गरिएको जीवन बीमा योजनाले लामो समयसम्म आर्थिक सुरक्षा र भविष्यको तयारीमा सहयोग गर्न सक्छ। त्यसैले तिहारमा भौतिक उपहारसँगै वित्तीय सुरक्षाको उपहार दिने संस्कार विकास गर्न सकेमा यो पर्वको सामाजिक र आर्थिक महत्त्व अझ बढ्नेछ।
देउसी–भैलोबाट बीमा जागरणको सन्देश
तिहारमा देउसी–भैलो खेल्ने परम्परा हाम्रो मौलिक सांस्कृतिक पहिचान हो। यसले समुदायबीच एकता, सद्भाव, सहयोग र सामाजिक सम्बन्धलाई बलियो बनाउँछ। यही सांस्कृतिक माध्यमलाई वित्तीय साक्षरता र बीमा जागरणसँग पनि जोड्न सकिन्छ।
देउसी–भैलोका गीत, सन्देश र सामाजिक अभियानमार्फत जीवन बीमाको महत्त्व, नियमित बचत, जोखिम व्यवस्थापन र परिवारको आर्थिक सुरक्षाबारे जनचेतना फैलाउन सकिन्छ। विशेषगरी ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रमा बीमासम्बन्धी जानकारीको पहुँच विस्तार गर्न यस्ता सामाजिक तथा सांस्कृतिक अवसर उपयोगी हुन सक्छन्।
जीवन बीमा किन आवश्यक छ, कसरी छनोट गर्ने, बीमालेखका सर्तहरू के हुन् र दाबी भुक्तानीको प्रक्रिया कसरी अगाडि बढ्छ भन्ने विषयमा आम नागरिकलाई सचेत बनाउन सकेमा बीमाप्रतिको विश्वास र सहभागिता दुवै बढाउन सकिन्छ।
बीमा: परिवारप्रतिको जिम्मेवारी र भविष्यप्रतिको प्रतिबद्धता
हाम्रो समाजमा परिवारको आर्थिक जिम्मेवारी प्रायः एक वा केही कमाउने सदस्यमा निर्भर रहेको हुन्छ। परिवारको मुख्य आम्दानी गर्ने व्यक्तिलाई कुनै अप्रत्याशित घटना घटेमा त्यसको असर बालबालिकाको शिक्षादेखि घरखर्च, ऋणको दायित्व र परिवारको जीवनस्तरसम्म पर्न सक्छ।
जीवन बीमाको वास्तविक महत्त्व यस्तै परिस्थितिमा अझ बढी अनुभूत हुन्छ। जीवन बीमाले जीवनको अनिश्चिततालाई समाप्त गर्दैन, तर बीमालेखका सर्त र सीमाभित्र रहेर आर्थिक जोखिमको प्रभाव कम गर्न तथा आश्रित परिवारलाई आर्थिक आधार प्रदान गर्न सहयोग गर्दछ।
नेपालमा जीवन बीमाको पहुँच विस्तार हुँदै गए पनि प्रत्येक परिवारले आफ्नो आवश्यकता र आर्थिक अवस्थाअनुसार पर्याप्त बीमा सुरक्षा लिने संस्कार विकास गर्नु आवश्यक छ। बीमा गर्नु मात्र पर्याप्त हुँदैनस उपयुक्त बीमाङ्क छनोट गर्नु, बीमाशुल्क नियमित भुक्तानी गर्नु र बीमालेखका सर्तहरू बुझ्नु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
अन्त्यमा, उज्यालो घरमा मात्र होइन, भविष्यमा पनि फैलाऔँ
लक्ष्मी पूजाले हामीलाई धन, समृद्धि र सुखको कामना गर्न सिकाउँछ। भाइटीकाले प्रेम, विश्वास र दीर्घायुको कामना गर्न सिकाउँछ। मखमली फूलले सम्बन्धको निरन्तरता सम्झाउँछ भने दीपावलीको उज्यालोले आशा र सकारात्मकताको सन्देश दिन्छ।
यी सबै सन्देशलाई आधुनिक जीवनसँग जोड्दा जीवन बीमाको महत्त्व स्वतः स्पष्ट हुन्छ। घरमा दीप प्रज्वलन गरेर मात्र होइन, परिवारको भविष्य सुरक्षित गर्ने आर्थिक योजना बनाएर पनि उज्यालो फैलाउन आवश्यक छ। आफ्ना सन्तानको शिक्षामा, परिवारको सुरक्षामा र भोलिको आर्थिक तयारीमा आजैदेखि सचेत हुनु नै वास्तविक समृद्धितर्फको यात्रा हो।
यस तिहारमा हामी सबैले एउटा नयाँ संकल्प गरौँ– घरमा लक्ष्मीको पूजा गरौँ, मनमा सकारात्मकताको दीप जलाऔँ र परिवारको भविष्य सुरक्षित गर्न जीवन बीमालाई आफ्नो वित्तीय योजनाको अभिन्न अङ्ग बनाऔँ।
जीवन बीमा केवल आजको बचत होइन, भोलिको अनिश्चितताविरुद्ध परिवारलाई दिइने जिम्मेवार सुरक्षा हो।
यही सन्देशका साथ क्ष्लकगचबलअभ प्जबदबच को तर्फबाट आम नेपाली बीमित महानुभावहरू, बीमा सेवाग्राही, बीमा अभिकर्ता, बीमा सल्लाहकार, जीवन बीमा कम्पनीहरू, नियामक निकाय नेपाल बीमा प्राधिकरण तथा समग्र बीमा क्षेत्रमा प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रूपमा योगदान पुर्याउनुहुने सम्पूर्ण बीमाकर्मीहरूमा दीपावली तथा तिहार २०८३ को हार्दिक मङ्गलमय शुभकामना व्यक्त गर्दछौँ।
परिकल्पना सुरक्षित परिवार, समृद्ध समाज र बीमित नेपालको।
