काठमाडौं । फेसबुक र इन्स्टाग्राम सञ्चालन गर्ने कम्पनी मेटालाई अमेरिकामा ठूलो झट्का लागेको छ।
प्रयोगकर्ताको डेटा र गोपनीयतासँग सम्बन्धित मुद्दामा न्यु मेक्सिकोको एक अदालतले कम्पनीलाई २५ अर्ब डलर जरिवाना तिर्न आदेश दिएको छ। यो मुद्दा कम्पनीले मानिसहरुलाई उनीहरुको व्यक्तिगत डाटाको प्रयोग, अरुसँग साझेदारी र प्लेटफर्ममा हानिकारक सामग्रीको बारेमा कसरी जानकारी गरायो भन्नेसँग सम्बन्धित छ।
यो मुद्दा महत्वपूर्ण छ किनभने यसको जरा सन् २०१६ को अमेरिकी राष्ट्रपति चुनावको समयमा देखा परेको क्याम्ब्रिज एनालिटिका विवादमा फर्किएको छ। त्यस समयमा, राजनीतिक विज्ञापनको लागि लाखौं फेसबुक प्रयोगकर्ताहरुको व्यक्तिगत जानकारीको प्रयोगले विश्वव्यापी ध्यान खिचेको थियो। अब न्यु मेक्सिकोको अदालतको निर्णयले फेरि एकपटक ठूला टेक कम्पनीहरु प्रयोगकर्ता डाटाको सम्बन्धमा कति जबाफदेही छन् भन्ने प्रश्न उठाएको छ।
यद्यपि, यो निर्णयलाई मेटाबाट अन्तिम रिकभरीका रुपमा लिनु गलत हुनेछ। कम्पनीले पहिले नै निर्णयको अपील गर्ने आफ्नो मनसाय घोषणा गरिसकेको छ। फलस्वरुप कानुनी लडाइँ जारी रहन सक्छ। तर, यो स्पष्ट छ कि मेटाको बाटो यहाँबाट सजिलो हुने छैन। क्याम्ब्रिज एनालिटिका मुद्दादेखि नै फेसबुकले डाटा दुरुपयोगको आरोपको सामना गरिरहेको छ।
अमेरिकी राज्य न्यु मेक्सिकोले सन् २०२१ मा मेटा विरुद्ध मुद्दा दायर गरेको थियो। राज्यले फेसबुकले प्रयोगकर्ताहरुलाई उनीहरुको डाटाको सुरक्षा र प्रयोगको बारेमा भ्रामक जानकारी प्रदान गरेको आरोप लगाएको थियो। आरोपहरुमा कम्पनीले तेस्रो–पक्ष एपहरु मार्फत ठूलो मात्रामा जानकारीमा पहुँच अनुमति दिँदै प्रयोगकर्ताहरुलाई उनीहरुको व्यक्तिगत डाटा कसरी साझा गरिन्छ भन्ने कुरामा नियन्त्रण छ भन्ने विश्वास दिलाएको थियो।
मुद्दाका क्रममा कम्पनीको कथन र नीतिहरुमाथि प्रश्न उठाइएको थियो। यसले फेसबुकले आफ्नो प्लेटफर्ममा गलत सूचना र घृणित सामग्रीलाई नियन्त्रण गर्ने प्रयासहरुको बारेमा मानिसहरुलाई के भनेको थियो भनेर पनि जाँच गरेको थियो।
सेप्टेम्बर २०२६ मा एक निर्णायक मण्डलले कम्पनीको २९ कथनहरुमध्ये २६ भ्रामक रहेको पत्ता लगाए। निर्णायक मण्डलले कम्पनीलाई न्यु मेक्सिकोको उपभोक्ता संरक्षण ऐनअन्तर्गत लगभग ४.३९ करोड उल्लंघनको लागि जिम्मेवार पाए। अदालतले पछि २०२६ अक्टोबर २१ मा तिर्नुपर्ने २५ अर्ब डलरको नागरिक जरिवाना लगायो।
यो सम्पूर्ण विवाद बुझ्नका लागि हामीले लगभग एक दशक पछाडि जानुपर्छ। सन् २०१८ मा फेसबुकसँग सम्बन्धित क्याम्ब्रिज एनालिटिका काण्डले विश्वव्यापी रुपमा हलचल मच्चाएको थियो। आरोप यो थियो कि लगभग ८ करोड ७० लाख फेसबुक प्रोफाइलहरुबाट डाटा तेस्रो–पक्ष एपमार्फत प्राप्त गरिएको थियो र राजनीतिक विज्ञापनहरुलाई लक्षित गर्न प्रयोग गरिएको थियो।
क्याम्ब्रिज एनालिटिका एक राजनीतिक परामर्श कम्पनी थियो। यो विवादले मानिसहरुले फेसबुकमा साझा गर्ने जानकारी कति सुरक्षित छ र कुन व्यक्ति वा कम्पनीहरुले आफ्नो डाटा पहुँच गर्न सक्छन् भन्ने कुरा थाहा छ कि छैन भन्ने प्रश्न उठायो।
न्यु मेक्सिको मुद्दा यस विवादसँग सम्बन्धित छ तर सुनुवाइ विगतको डाटा मुद्दामा सीमित थिएन। यसले कम्पनीको गोपनीयता कथन, तेस्रो–पक्ष एपहरुद्वारा पहुँच र हानिकारक सामग्रीको बारेमा दाबीहरुमाथि पनि प्रश्न उठायो।
राज्यले आरोप लगायो कि कम्पनीले मानिसहरुलाई उनीहरुको डेटा सुरक्षित छ र यसको दुरुपयोग रोक्न आवश्यक कदम चालिएको छ भनी आश्वासन दिँदै झूटा बयानहरु दिएको छ। निर्णायक मण्डलले धेरै बयानहरु भ्रामक पाए। यसको आधारमा कम्पनी कानुन उल्लंघनका लागि जिम्मेवार पाइयो। –एजेन्सी
