काठमाडौं । प्राकृतिक प्रकोपहरुका लागि विश्वव्यापी बीमा सुरक्षा खाडल बढेर ४२४ अर्ब डलर पुगेको छ। यसले निरन्तर न्यून बीमालाई प्रतिविम्बित गर्दछ। जसले गर्दा अर्थतन्त्र, व्यवसाय र घरमा डढेलो, आँधीबेहरी, बाढी र अन्य चरम मौसमी घटनाबाट उत्पन्न बढ्दो खतराहरुका लागि बीमाको सुरक्षा निकै कमजोर रहेको उजागर गरेको छ।
स्विस रि इन्स्टिच्युटको नयाँ विश्लेषणअनुसार यो तथ्यांकबाट सन् २०२५ सम्म बीमा नगरिएको क्षतिको अनुमान गरिएको छ। अघिल्लो वर्षको तुलनामा ७ प्रतिशतभन्दा बढी वृद्धि प्रतिनिधित्व गर्दछ र एक चिन्ताजनक प्रवृत्ति प्रकट गर्दछ। ‘केही राम्रोसँग कभर गरिएका बजारहरुमा बीमा गरिएको क्षति रेकर्ड स्तरमा पुगेको भए पनि बढ्दो सम्पत्ति मूल्य र जलवायु जोखिमहरुसँग मिलेर बीमा नगरिएको आर्थिक क्षतिको कुल मात्रा बढ्दै गएको छ’, स्विस रिले भनेको छ।
सन् २०२५ मा प्राकृतिक प्रकोपहरुले विश्वव्यापी रुपमा ठूलो आर्थिक क्षति निम्त्यायो। स्विस रिको प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘लगभग १९० वटा घटनाले कुल २२० अर्ब डलरको घाटा निम्त्यायो। यसमध्ये बीमा गरिएको घाटा लगभग १०७ अर्ब डलर थियो। जुन कभरेज प्रवेशका लागि अहिलेसम्मकै उच्च हो।’
तैपनि, यो स्पष्ट प्रगतिले महत्वपूर्ण क्षेत्रीय भिन्नताहरुलाई ढाक्छ। उत्तर अमेरिका सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्रका रुपमा देखा पर्यो। यसले गम्भीर आँधीबेहरी र डढेलोजस्ता घटनाबाट उच्च मूल्यको बीमा गरिएको र बीमा नगरिएको क्षतिको मार खेपिरहेको छ। यसको विपरीत उदीयमान बजार र विकासशील अर्थतन्त्रहरुले ८० देखि ९० प्रतिशत सुरक्षा अन्तरको सामना गर्छन्। जसमा धेरैजसो क्षति प्रत्यक्ष रुपमा सरकार, समुदाय र ती क्षति सहन तयार नभएका व्यक्तिहरुमा पर्छन्।
यो खाडलको दूरगामी प्रभाव छ। एसिया–प्रशान्त, ल्याटिन अमेरिका र अफ्रिकाका केही भागहरुमा न्यून बीमाले मानवीय संकटलाई बढाउँछ र पुनप्र्राप्तिलाई ढिलो बनाउँछ। उदाहरणका लागि म्यानमारमा सन् २०२५ को भूकम्पले लगभग ११ अर्ब डलरको आर्थिक क्षति पुर्यायो र हजारौँको मृत्यु भयो। तर, बीमा गरिएका व्यक्तिहरुले मुश्किलले २० करोड डलर प्राप्त गरे। जसले पहिले नै तनावग्रस्त सरकारी स्रोतहरुमा पुनर्निर्माणको धेरै बोझ बढायो।
ऐतिहासिक ढाँचाहरुले पनि यो वास्तविकतालाई प्रतिविम्बित गर्दछः सन् १९८० देखि विश्वव्यापी प्राकृतिक प्रकोपहरुबाट हुने क्षति कुल ट्रिलियन पुगेको छ। जसमा समग्रमा एक तिहाइ मानिसले मात्र बीमा गरेका छन् र यो विकासशील देशहरुमा अझ कम छ। एसिया प्रशान्त क्षेत्रमा मात्र सुरक्षा खाडल लगभग ८८ प्रतिशत छ। जुन विश्वव्यापी औसतभन्दा धेरै बढी छ।
यो बढ्दो खाडलको पछाडि धेरै कारण छन्। कम आय भएका देशहरुमा किफायतीता प्रमुख बाधा बनेको छ। जहाँ बीमा पहुँच कम छ र उच्च जोखिम कभरेजका लागि प्रिमियम प्रायः निषेधात्मक हुन्छ।
जोखिमका बारेमा गलत धारणाले पनि भूमिका खेल्छ। धेरै घरधनी र व्यवसायहरुले आफ्नो क्षेत्रमा प्रकोपको सम्भावनालाई कम आँकलन गर्छन्। जसले गर्दा उत्पादनहरु उपलब्ध हुँदा पनि कम मानिसहरुले अपनाउँछन्।
विकसित अर्थतन्त्रहरुमा केही जोखिमका लागि कभरेज छुट, घटनाहरुको बढ्दो आवृत्ति र गम्भीरताका कारण बढ्दो प्रिमियम र नियामक अवरोधहरुले पहुँचलाई अझ जटिल बनाउँछ। जलवायु परिवर्तनले यी परिवर्तनलाई अन्य जोखिमहरु जस्तै– जंगली आगो र आँधीबेहरी बढाएर बढाउँछ। जसले सन् २०२५ मा बीमा गरिएको क्षतिको रेकर्ड ९२ प्रतिशतका लागि जिम्मेवार थियो।
अनुमानहरुले सुझाव दिन्छन् कि वर्तमान अवस्थामा सन् २०३० सम्ममा विश्वव्यापी रुपमा बीमा गरिएको घाटा १८६ अर्ब पुग्न सक्छ। तर, प्रणालीगत परिवर्तनहरु नगरिएसम्म बीमा नगरिएको भाग पनि बढ्ने सम्भावना छ।
विज्ञहरुले यो अन्तरलाई पूरा गर्न विभिन्न रणनीतिहरु आवश्यक पर्ने कुरामा जोड दिन्छन्। बलियो भवन संहिता, प्रकृतिमा आधारित समाधान र पूर्वाधार लगानीमार्फत अनुकूलन र जोखिम न्यूनीकरण बीमाको लागि आवश्यक पूरक हुन्। जी–२० र आईएआईएस छलफलहरुमा प्रवर्द्धन गरिएका जस्ता सार्वजनिक–निजी साझेदारीहरुले उदीयमान बजारहरुअनुरुप किफायती प्यारामेट्रिक उत्पादन र सार्वभौम जोखिम पुलहरु डिजाइन गर्न मद्दत गर्न सक्छन्।
प्यारामेट्रिक बीमाजस्ता नवप्रवर्तनहरुले क्षतिको मूल्यांकन गर्नुको सट्टा पूर्वपरिभाषित ट्रिगरहरुका आधारमा भुक्तानी गर्दछ, छिटो राहात र ठूलो पहुँच प्रदान गर्दछ। बीमा कम्पनी र पुनर्बीमा कम्पनीहरुलाई डाटाबाट सञ्चालित अन्डरराइटिङ बढाउन, राम्रो जोखिम मोडेलिङका लागि प्रविधिको लाभ उठाउन र कभरेजलाई अझ व्यवहार्य र दिगो बनाउने लचिलोपन निर्माण पहलहरुमा सँगै काम गर्न पनि आग्रह गरिएको छ। –एजेन्सी
