काठमाडौं । डीपफेक प्रविधिले बीमा क्षेत्रमा बीमा ठगीका लागि नयाँ खतरा खडा गरिरहेको छ।
कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रयोग गरेर सिर्जना गरिएका नक्कली तस्बिर, भिडियो, अडियो र कागजात अब यति यथार्थपरक देखिन सक्छन् कि वास्तविक र नक्कली छुट्याउन गाह्रो छ। यसले बीमा कम्पनीहरुका लागि ग्राहक जानकारी प्रमाणित गर्न चुनौती बढाइरहेको छ।
डीपफेक एउटा विधि हो। जसमा एआई प्रयोग गरी नक्कली तस्बिर, भिडियो, अडियो वा जानकारी सिर्जना गरिन्छ। जुन वास्तविक जस्तै देखिन्छन्। त्यस्तै वास्तविक तस्बिर, भिडियो वा जानकारी परिवर्तन गर्न पनि सम्भव छ।
बीमा क्षेत्रमा डीपफेकहरुको सबैभन्दा ठूलो खतरा क्षतिपूर्ति दाबीहरुमा छ। ठगी गर्नेहरुले नक्कली दुर्घटना तस्बिर, क्षतिको बनावटी प्रमाण, परिवर्तन गरिएको पहिचान कार्ड, नक्कली मेडिकल रिपोर्ट वा बनावटी भिडियो प्रयोग गरेर बीमाको रकम हासिल गर्ने प्रयास गर्न सक्छन्।
बीमा क्षेत्रमा एआईको प्रयोग द्रुत गतिमा बढिरहेको छ। ग्राहक डाटा विश्लेषण गर्न, बीमालेख अनुमोदन गर्न, जोखिम प्रमाणित गर्न, दाबीको समीक्षा गर्न, ग्राहक सेवा प्रदान गर्न र ठगी पत्ता लगाउन एआई प्रयोग भइरहेको छ।
युरोपेली बीमा र पेन्सन प्राधिकरण –ईआईओपीए)द्वारा सन् २०२५ मा गरिएको सर्वेक्षणअनुसार ६५ प्रतिशत युरोपेली बीमा कम्पनीहरुले पहिले नै एआई प्रविधि प्रयोग गरिरहेका छन्। यसैबीच २३ प्रतिशत कम्पनीले आगामी ३ वर्षभित्र यो प्रविधि प्रयोग गर्ने योजना बनाएको जनाएका छन्।
बीमा कम्पनीहरुले छिटो निर्णय लिन, लागत घटाउन र छिटो तथा राम्रो ग्राहक सेवा प्रदान गर्न एआई प्रयोग गरिरहेका छन्। यद्यपि, एआईको एउटा सीमा यो हो कि यसले सधैँ जानकारी वास्तविक हो वा नक्कली हो भनेर सही रुपमा निर्धारण गर्न सक्दैन।
यो किनभने एआईले सामान्यतया विगतको जानकारी र निश्चित विशेषताहरुका आधारमा निर्णय गर्छ। तर, दुर्घटनास्थलमा तस्बिर वास्तवमा लिइएको हो कि होइन, कागजात वास्तविक हो कि होइन वा भिडियो परिवर्तन गरिएको छ कि छैन भनेर पुष्टि गर्न गाह्रो छ। जुन सबै छुट्टै प्रमाणीकरण बिना प्रमाणित गर्न गाह्रो छ।
यस कारणले गर्दा धेरै बीमा कम्पनीहरुले अब मानव प्रमाणीकरण प्रणालीसँगै एआई प्रयोग गरिरहेका छन्। साधारण दाबीहरुका लागि एआईले छिटो काम गर्न सक्छ। ठूला दाबी, शंकास्पद कागजात वा जटिल मुद्दाहरुमा अन्तिम निर्णयका लागि विशेषज्ञहरुको भूमिका महत्वपूर्ण रहन्छ।
बीमा ठगीले हरेक वर्ष विश्वव्यापी रुपमा महत्वपूर्ण आर्थिक नोक्सान निम्त्याउँछ। संयुक्त राज्य अमेरिकामा बीमा ठगी रोक्न काम गर्ने संस्था कोलिसन अगेन्स्ट इन्स्योरेन्स फ्रडका अनुसार देशले वार्षिक रुपमा लगभग ३०८.६ अर्ब डलर गुमाउँछ। यसबाहेक एआईबाट सिर्जितन नक्कली तस्बिर, भिडियो र कागजातको दुरुपयोगले ठगीका लागि नयाँ अवसर सिर्जना गरिरहेको छ।
डीपफेक प्रयोग गरेर गरिएका बीमा ठगीको वास्तविक संख्या निर्धारण गर्न गाह्रो छ। किनकि धेरै घटना रिपोर्ट गरिएको छैन। यद्यपि, धेरै अध्ययन र उद्योग विश्लेषणले नक्कली दुर्घटना तस्बिर, परिवर्तन गरिएका कागजात र नक्कली पहिचान सिर्जना गरेर एआई प्रविधि प्रयोग गरेर ठगी गर्ने प्रयास बढ्दै गएको संकेत गर्दछ। विशेषगरी कार बीमा कम्पनीहरुले यी जोखिमका बारेमा चेतावनी दिइरहेका छन्।
हाल डाटा स्रोत प्रमाणीकरण, परिवर्तन गरिएको तस्बिर वा कागजात पत्ता लगाउने प्रविधि र विभिन्न एआईमा आधारित प्रणाली प्रयोग गरेर डीपफेक पहिचान गरिन्छ। यी प्रविधिले तस्बिर वा भिडियो कहाँबाट उत्पन्न भयो र यसलाई पछि परिवर्तन गरिएको छ कि छैन भनेर बुझ्ने प्रयास गर्छन्।
विश्वभरका देशहरुले डीपफेकको जोखिमलाई सम्बोधन गर्न एआईको प्रयोग सम्बन्धी नयाँ नियम विकास गरिरहेका छन्। युरोपेली संघले एआई ऐन पेस गरेको छ। जसले जोखिमपूर्ण एआई प्रणालीका लागि थप नियन्त्रणका लागि आह्वान गर्दछ। बेलायत, अमेरिका, क्यानडा, सिंगापुर र जापानले पनि एआईको प्रयोगमा सुरक्षा, पारदर्शिता र उपभोक्ता संरक्षणमा जोड दिइरहेका छन्। –एजेन्सी
