काठमाडौं । जर्मनीले पृथ्वीमा सौर्य जस्तै ऊर्जा सिर्जना गर्ने प्रयास गरिरहेको छ। यो प्राप्त गर्न वैज्ञानिकहरु र निजी कम्पनीहरु आणविक फ्युजनमा काम गरिरहेका छन्।
फ्युजनमा प्रकाश परमाणुहरुलाई एकसाथ फ्युज गर्ने र अत्यधिक मात्रामा ऊर्जा निस्कासन गर्ने समावेश छ। जर्मन कम्पनी, प्रोक्सिमा फ्युजन, म्याक्स प्लांक इन्स्टिच्युट फर प्लाज्मा फिजिक्ससँग स्टेलेरेटर प्रविधिमा काम गरिरहेको छ। कम्पनीले पहिले अल्फा नामक मेसिन निर्माण गर्नेछ। त्यसपछि यसले स्टेलारिस नामक फ्युजन पावर प्लान्ट निर्माण गर्ने योजना बनाएको छ।
फ्युजन त्यही प्रक्रिया हो, जसले सूर्यमा ऊर्जा उत्पादन गर्छ। सूर्यको उच्च तापक्रम र दबाबले हाइड्रोजन परमाणुहरुलाई एकसाथ फ्युज गर्छ, ऊर्जा निस्कासन गर्छ। वैज्ञानिकहरुले पृथ्वीमा यो प्रक्रिया दोहोर्याउने प्रयास गरिरहेका छन् तर यो काम सजिलो छैन।
फ्युजनलाई लाखौँ डिग्रीसम्म प्लाज्मा तताउन आवश्यक छ। मेसिनभित्र यस्तो ताप नियन्त्रण गर्नु सबैभन्दा ठूलो चुनौती हो। जर्मनीले यस उद्देश्यका लागि स्टेलेरेटर प्रविधि प्रयोग गरिरहेको छ। धेरै बलियो चुम्बकीय क्षेत्र सिर्जना गरिएको छ। यो चुम्बकीय क्षेत्रले तातो प्लाज्मालाई मेसिनको भित्ताबाट टाढा राख्छ।
स्टेलेरेटर एक विशेष प्रकारको फ्युजन मेसिन हो। यसले धेरै शक्तिशाली चुम्बकीय कुण्डल प्रयोग गर्दछ। यी कुण्डलले मिलेर चुम्बकीय क्षेत्र सिर्जना गर्दछ। जसले मेसिनको केन्द्रभित्र रहेको तातो प्लाज्मालाई राख्न मद्दत गर्दछ। फ्युजनका लागि प्लाज्माको तापक्रम धेरै सय मिलियन डिग्री सेल्सियससम्म पुग्न आवश्यक छ।
जर्मनीको वेन्डेलस्टाइन ७–एक्स नामक मेसिनले यस प्रविधिमा काम गरिरहेको छ। सन् २०२५ मा यस मेसिनमा प्लाज्माको तापक्रम लगभग ३ करोड डिग्री सेल्सियस पुगेको थियो। एउटा प्रयोगमा प्लाज्मा ४३ सेकेन्डसम्म कायम राखिएको थियो। –एजेन्सी
