काठमाडौं । एल निनोले प्रशान्त महासागरमा नयाँ ऐतिहासिक रेकर्ड कायम गरेको छ। निनो ३.४ भनेर चिनिने क्षेत्रमा समुद्री सतहको औसत तापक्रम सामान्यभन्दा ३.०५ डिग्री सेल्सियस माथि पुगेको छ। यो सन् १९९१–२०२० को औसतको तुलनामा अहिलेसम्मकै उच्चतम दैनिक तापक्रम हो।
अघिल्लो रेकर्ड नोभेम्बर २०१५ मा लगभग ३.०२ डिग्री सेल्सियस थियो। यसपटक यो स्तर सेप्टेम्बरमा सामान्यभन्दा दुई महिना अगाडि पुगेको थियो। वैज्ञानिकहरुका अनुसार यो एल निनो अझै तीव्र हुँदै गइरहेको छ र डिसेम्बरसम्ममा यसको शिखरमा पुग्न सक्छ।
एल निनो एक प्राकृतिक जलवायु घटना हो। जसमा पूर्वी र मध्य प्रशान्त महासागरको पानी सामान्यभन्दा तातो हुन्छ। यो हावामा हुने परिवर्तनबाट सुरु हुन्छ। तातो पानीले वाष्पीकरण बढाउँछ। जसले विश्वव्यापी मौसम ढाँचालाई असर गर्छ। यो घटना ९ महिनाअघि पश्चिमी प्रशान्त महासागरमा हावामा परिवर्तनसँगै सुरु भएको थियो र विस्तारै सुपर एल निनो स्तरमा पुगेको छ।
निनो ३.४ क्षेत्र प्रशान्त महासागरको त्यो भाग हो। जहाँ एल निनोको तीव्रता मूल्यांकन गर्न तापक्रम मापन गरिन्छ। आधुनिक रेकर्डहरुमा ३.०५ डिग्री सेल्सियस सबैभन्दा उच्च हो। जसले सन् १९८२, १९९७ र २०१५ जस्ता बलियो घटनालाई उछिनेको छ।
केही अनुमानले यसलाई सन् १८७७ को ऐतिहासिक घटनासँग पनि तुलना गर्छन्। जसले व्यापक खडेरी र अनिकाल निम्त्यायो। केही अनुमानहरुले ४ डिग्री सेल्सियसको शिखरमा पुग्न सक्ने देखिएको छ। यद्यपि, यो अनिश्चित रहन्छ।
यो रेकर्ड महत्वपूर्ण छ। किनकि एल निनो जलवायु परिवर्तनसँग मिलेर प्रभावलाई बढाउन सक्छ। तापक्रम बढ्दै गएको संसारमा समुद्रको तापक्रम पहिले नै उच्च छ। जसले नयाँ घटनाहरुलाई अझ तीव्र बनाउँछ। वैज्ञानिकहरुले दैनिक डाटाको निगरानी गरिरहेका छन्। किनकि दैनिक डेटामा उतारचढाव आउन सक्छ।
एल निनोको प्रभाव क्षेत्रहरुमा फरक हुन्छ। यस जाडोमा संयुक्त राज्य अमेरिका सबैभन्दा बढी प्रभावित हुने अपेक्षा गरिएको छ। उत्तरी क्षेत्रहरुले सामान्यभन्दा तातो तापक्रम र पश्चिमी–मध्य क्षेत्रहरुमा बढी हिमपात अनुभव गर्न सक्छन्। दक्षिण अमेरिका, पेरु र चिलीमा पहिले नै भारी वर्षा र बाढीको सामना गरिरहेका छन्।
मध्य अमेरिका र क्यारिबियनमा खडेरी बढ्न सक्छ। जसले गर्दा बालीनाली प्रभावित हुन सक्छ। एसियाली मुलुकहरुमा मनसुन कमजोर हुन सक्छ। इन्डोनेसियामा डढेलो र धुँवा बढ्न सक्छ। अस्ट्रेलियामा खडेरी अझ खराब हुन सक्छ।
अफ्रिकाका केही भागमा वर्षाको ढाँचा पनि परिवर्तन हुन सक्छ। समग्रमा बाढी, खडेरी, गर्मीको लहर र आँधीबेहरीको जोखिम बढ्छ। केही क्षेत्रले पहिले नै रेकर्ड तापक्रम र आँधीबेहरी अनुभव गरिसकेका छन्। मौसम एजेन्सीहरुले निरन्तर निगरानी गरिरहेका छन्।
राष्ट्रिय मौसम सेवाहरुले किसान, विपद् व्यवस्थापन टोली र जनतालाई अलर्ट जारी गरिरहेका छन्। पानी संरक्षण, बाली योजना परिवर्तनहरु र आपतकालीन तयारी आवश्यक छ। ऊर्जा आपूर्ति, खाद्य सुरक्षा, र स्वास्थ्य सेवाहरुमा दबाब बढ्न सक्छ। अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगले प्रभावित क्षेत्रहरुलाई मद्दत गर्न सक्छ।
एल निनो प्राकृतिक चक्रको एउटा हिस्सा हो। तर, यसको तीव्रता चिन्ताको कारण हो। रेकर्ड तोड्ने स्तरहरुले विश्वव्यापी जलवायु प्रणालीमा तनाव स्पष्ट रुपमा प्रदर्शन गर्दछ। वैज्ञानिकहरुले आगामी महिनाहरुमा थप डाटाको प्रतीक्षा गरिरहेका छन्। जनताले आधिकारिक अद्यावधिकहरुमा ध्यान दिनुपर्छ र स्थानीय अधिकारीहरुको निर्देशनहरु पालना गर्नुपर्छ। यो कार्यक्रमले जलवायुको ढाँचा कति शक्तिशाली हुन सक्छ र तयारी कति आवश्यक छ भन्ने कुराको सम्झना गराउँछ। –एजेन्सी
