काठमाडौं । तेलपछि साउदी अरेबियाले अब युरेनियम प्रवर्द्धन र बिक्री गर्ने घोषणा गरेको छ। यसलाई साउदीका लागि मास्टर स्ट्रोकका रुपमा हेरिएको छ।
आणविक पावर स्टेसनहरुमा युरेनियम इन्धनका रुपमा प्रयोग गरिन्छ। यो एउटा धेरै दुर्लभ पदार्थ हो। जसको संसारमा ठूलो माग छ।
साउदीका क्राउन प्रिन्स मोहम्मद बिन सलमानलाई थाहा छ कि पेट्रोलियम पदार्थ एक दिन सकिनेछ। यसै कारण साउदीले भावी योजनाअनुसार पेट्रोलियममाथिको निर्भरता घटाउँदै आएको छ।
राजकुमार सलमानको नेतृत्वमा साउदी अरबले विगत केही वर्षदेखि कट्टरपन्थी वहाबी विचारधारालाई पन्छाएर आफूलाई प्रगतिशील देखाउने प्रयास गरिरहेको छ।
साउदीका ऊर्जामन्त्री राजकुमार अब्दुल अजिज बिन सलमानले धाहरानमा आयोजित सम्मेलनमा भने, ‘हामी यसलाई समृद्ध बनाउनेछौँ र बेच्नेछौं र हामी ‘येलो केक’ बनाउनेछौँ।’
ऊर्जामन्त्री अब्दुल अजिजले आणविक रिएक्टरहरुका लागि युरेनियम इन्धन तयार गर्न प्रयोग हुने खनिजको पाउडर गरिएको सान्द्रतालाई उल्लेख गरे। विकिरण जोखिम कम भए पनि यसलाई सुरक्षित ह्यान्डलिङ चाहिन्छ। यस्तो अवस्थामा साउदीले युरेनियम र अन्य खनिजको निर्यातबाट ठूलो आम्दानी गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। यससँगै पेट्रोलियम पदार्थ सकिएपछि पनि साउदीको आम्दानी यथावत रहनेछ।
साउदीको नयाँ आणविक कार्यक्रम छ। यस्तो अवस्थामा साउदीले युरेनियम प्रशोधन गरेर आफ्नो आणविक कार्यक्रमलाई विस्तार गर्ने प्रयास गरिरहेको छ। तर, आणविक हतियारप्रति साउदीको महत्वाकांक्षालाई हेर्दा यो पनि निकै संवेदनशील मुद्दा हो। यस्तो अवस्थामा रियादले आफ्नो ऊर्जा मिश्रणलाई विविधीकरण गर्न परमाणु ऊर्जा प्रयोग गर्न चाहेको स्पष्ट पारेको छ। यो स्पष्ट छैन कि साउदी आणविक महत्वाकांक्षा कहाँ समाप्त हुनेछ ? किनकि राजकुमार सलमानले सन् २०१८ मा भनेका थिए कि क्षेत्रीय प्रतिद्वन्द्वी इरानले आणविक हतियार विकास गरेमा साउदीले पनि परमाणु हतियार निर्माण गर्नेछ।
संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) मा अरब देशहरुमध्ये पहिलो परमाणु ऊर्जा संयत्र छ। यूएईले आणविक पावर प्लान्टहरुको धेरै एकाइहरु सञ्चालन गर्दछ। तर, यूएई आफैँले युरेनियम प्रशोधन नगर्ने र खर्च भएको इन्धनलाई पुनः प्रशोधन नगर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
यूएईले गत वर्ष भनेको थियो कि उसले संयुक्त राष्ट्र आणविक पर्यवेक्षकद्वारा आफ्ना आणविक सुविधाहरुको प्रकाश अनुगमन अन्त्य गर्ने र २०२४ को अन्त्यसम्ममा नियमित सुरक्षामा स्विच गर्ने योजना बनाएको छ।
साउदीले अहिलेसम्म आफ्नो पहिलो आणविक रिएक्टर सुरु गरेको छैन। अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीसँगको सम्झौताअन्तर्गत साउदीले सानो मात्राको प्रोटोकल अन्तर्गत सीमित संख्यामा कम शक्तिका आणविक रिएक्टरहरु सञ्चालन गर्न अनुमति दिएको छ। यस सम्झौताअन्तर्गत परमाणु ऊर्जा प्रविधिमा कम उन्नत देशहरुले धेरै रिपोर्टिङ दायित्वहरु र तिनीहरुको सम्पत्तिहरुको निरीक्षणबाट मुक्त छन्।
