काठमाडौं । आकाशमा चम्किरहेको चन्द्रमा हरेक महिना नजिक र टाढा सर्छ। यसको कक्षा पूर्ण रुपमा गोलो छैन, बरु अन्डाकार छ।
त्यसकारण कहिलेकाहीँ चन्द्रमा पृथ्वीको सबैभन्दा नजिक आउँछ। जसलाई पेरिजी भनिन्छ। कहिलेकाहीँ यो सबैभन्दा टाढा सर्छ। त्यसलाई अपोजी भनिन्छ। आउँदो शुक्रबार (असोज ३० गते) मा चन्द्रमा पृथ्वीबाट सबैभन्दा टाढाको दूरीमा पुग्नेछ।
यो दूरी लगभग ४ लाख ३ हजार ९४५ किलोमिटर हुनेछ। औसत दूरी लगभग ३ लाख ८४ हजार ४०० किलोमिटर हुन्छ। अब प्रश्न यो छ कि चन्द्रमा यति टाढा जाँदा पृथ्वीमा यसको कस्तो प्रभाव पर्नेछ? साधारण मानिसको जीवनमा के परिवर्तन हुनेछ ?
चन्द्रमा टाढा जाँदा ज्वारभाटामा पर्ने प्रभाव
चन्द्रमाको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव समुद्रको पानीमा पर्छ। चन्द्रमाले आफ्नो गुरुत्वाकर्षण बलले समुद्रको पानीलाई तान्छ। यसले समुद्रको ज्वारभाटा निम्त्याउँछ। अर्थात्, उच्च ज्वारभाटा र कम ज्वारभाटा। जब चन्द्रमा नजिक हुन्छ तब यो तान अलि बढी हुन्छ। जसले गर्दा ज्वारभाटा बढी हुन्छ। जब चन्द्रमा टाढा हुन्छ तब तान कमजोर हुन्छ।
आउँदो शुक्रबार चन्द्रमाको दूरीका कारणले गर्दा ज्वारभाटा थोरै कमजोर हुनेछ। उच्च ज्वारभाटा र कम ज्वारभाटाबीचको भिन्नता केही सेन्टिमिटरले घट्न सक्छ। समुद्री किनारमा बस्ने मानिसहरुले धेरै फरक याद गर्नेछैनन्। किनकि यो परिवर्तन धेरै सानो छ। मौसम र हावाको धेरै ठूलो प्रभाव हुन्छ। माझी र नाविकहरुले सामान्य रुपमा काम गर्नुपर्नेछ।
जब चन्द्रमा टाढा हुन्छ तब यो आकाशमा थोरै सानो र कम चम्किलो देखिन्छ। यदि त्यो दिन पूर्णिमा भएको भए त्यसलाई माइक्रोमुन भनिने थियो। तर हरेक पूर्णिमा अपोजीमा हुँदैन। औसत व्यक्तिले नांगो आँखाले धेरै फरक याद गर्दैन। किनकि परिवर्तन केवल १०–१४ प्रतिशत हुन्छ। तस्बिरहरमा वा टेलिस्कोपमार्फत थोरै फरक स्पष्ट रुपमा देख्न सकिन्छ। रातहरु थोरै कम उज्यालो देखिनेछन् तर प्रकाश यति कम हुने छैन कि अँध्यारो व्याप्त हुनेछ।
यदि चन्द्रमा सधैँका लागि टाढा गयो भने के हुन्छ ?
अहिले चन्द्रमा केही दिनको लागि मात्र टाढा सर्दैछ। त्यसपछि यो फर्कनेछ। तर, प्रश्न यो पनि उठ्छः यदि चन्द्रमा बिस्तारै सधैँका लागि टाढा सर्छ भने पृथ्वीमा कस्ता ठूला परिवर्तन हुन सक्छन् ? वैज्ञानिकहरुका अनुसार चन्द्रमा हरेक वर्ष लगभग ४ सेन्टिमिटर टाढा सर्दैछ। यो एकदमै ढिलो प्रक्रिया हो। यसको प्रभाव लाखौँ वा अर्बौं वर्षपछि देखिनेछ।
ज्वारभाटा उल्लेखनीय रुपमा कमजोर हुनेछ। यसले समुद्रमा पोषक तत्वहरुको आपूर्ति घटाउन सक्छ। जसले माछा र समुद्री जीवनलाई असर गर्न सक्छ। धेरै जीवले चन्द्रमाको प्रकाश र ज्वारभाटाका आधारमा आफ्नो जीवन चक्र सञ्चालन गर्छन्। जस्तै केही माछा वा बसाइँ सर्ने चराहरुले अन्डा पार्ने। यी प्रभावित हुन सक्छन्।
चन्द्रमाले पृथ्वीको अक्षलाई स्थिर राख्न मद्दत गर्छ। यदि चन्द्रमा धेरै टाढा सर्यो भने पृथ्वीको अक्ष बढी डगमगाउनेछ। यसले ऋतुहरु परिवर्तन गर्न सक्छ। कहिलेकाहीँ यो धेरै तातो हुन सक्छ। कहिलेकाहीँ धेरै चिसो हुन सक्छ। मौसम अनियमित हुन सक्छ। दिनको लम्बाइ पनि विस्तारै बढ्न सक्छ। किनकि चन्द्रमाले पृथ्वीको परिक्रमालाई ढिलो गर्छ। हाल दिन २४ घन्टा लामो छ; यदि यो टाढा सर्यो भने दिनहरु लामो हुन सक्छन्।
सूर्यग्रहण पनि कम बारम्बार हुने वा गायब हुने पनि छन्। किनकि चन्द्रमा सानो देखिनेछ र सूर्यलाई पूर्ण रुपमा ढाक्न कम सक्षम हुनेछ। रातहरु अँध्यारो हुँदै जानेछन्। तर, यो लाखौँ वर्षको कुरा हो। अहिलेका लागि चिन्ता लिनु पर्दैन।
औसत व्यक्तिले के गर्नुपर्छ ?
यदि यो शुक्रबार आकाश सफा छ भने चन्द्रमालाई हेर्नुहोस्। यो सानो देखिनेछ। तर, यो अझै पनि सुन्दर हुनेछ। समुद्र किनारमा बस्ने मानिसहरुले हरेक दिन जस्तै सामान्य सावधानी अपनाउनुपर्छ। वैज्ञानिकहरुले लेजर र उपग्रहहरु प्रयोग गरेर चन्द्रमाको दूरी निरन्तर मापन गर्छन्। यो घटना पूर्णतया प्राकृतिक र सामान्य छ। हरेक महिना हुने गर्छ।
चन्द्रमा हाम्रो पृथ्वीको साथी हो। यसले रातको आकाशलाई मात्र उज्यालो पार्दैन तर ज्वारभाटा, मौसम र जीवनलाई पनि प्रभाव पार्छ। यसपटक यो टाढा सर्दैछ। तर, यसको तान कमजोर मात्र हुनेछ र यसको आकार संकुचित हुनेछ। अरु सबै कुरा सामान्य रहनेछ। प्रकृतिमा भएका यी साना परिवर्तन बुझ्नाले हामीलाई विज्ञानसँग जोड्छ। –एजेन्सी
