काठमाडौं । सन् १९६० मा एक वैज्ञानिकले डलरलाग्दो भविष्यवाणी गरेका थिए। उनले सन् २०२६ नोभेम्बर १३ मा पृथ्वीमा मानव सभ्यता समाप्त हुन सक्ने बताएका थिए। यो कुनै धार्मिक वा अन्धविश्वासी भविष्यवाणी थिएन। यो पूर्णतया गणित र विज्ञानमा आधारित थियो।
अमेरिकी भौतिकशास्त्री हेन्ज भोन फोर्स्टरले आफ्नो टोलीसँग मिलेर यो अध्ययन गरेका थिए। यसलाई एउटा प्रसिद्ध विज्ञान पत्रिकामा प्रकाशित पनि गरिएको थियो।
फोर्स्टरले विश्वको जनसंख्या वृद्धिको गणना गरेका थिए। उनले पत्ता लगाए कि मानव जनसंख्या द्रुत गतिमा बढिरहेको छ। उनले गणितीय सूत्र विकास गरे र भविष्यवाणी गरे कि यदि जनसंख्या यही दरमा बढ्दै गयो भने सन् २०२६ नोभेम्बर १३ सम्ममा यो यति ठूलो स्तरमा पुग्नेछ कि पृथ्वीले यसलाई धान्न असमर्थ हुनेछ।
वैज्ञानिक फोर्स्टरले यति ठूलो जनसंख्याले खाना, पानी, ठाउँ र स्रोतहरुको अभाव निम्त्याउने चेतावनी दिएका थिए। ‘यसले भयानक युद्ध, अनिकाल, रोग र वातावरणीय विनाश निम्त्याउन सक्छ’, डुम्सडेको संज्ञा दिएको उनले भनेका थिए।
यो चेतावनी किन दिइयो ?
फोर्स्टरले तर्क गरेका थिए कि जनसंख्या वृद्धि विनाशकारी दरमा तीव्र गतिमा भइरहेको छ। पहिले यो विस्तारै बढेको थियो। तर, २० औँ शताब्दीमा औषधि, स्वास्थ्य सेवा र खाद्य उत्पादनमा सुधारिएको पहुँचका कारण जनसंख्या द्रुत गतिमा बढेको छ। उनले गणना गरे कि यदि यो दर जारी रह्यो भने पृथ्वी एक दिन यसको वहन क्षमतामा पुग्नेछ।
पृथ्वीमा यसले धान्न सक्नेभन्दा बढी मानिस हुनेछन्। परिणामस्वरुप स्रोतको अभाव र व्यापक विनाश हुनेछ। रोचक कुरा के छ भने उनले भविष्यवाणी गरेको प्रलयको दिन सन् २०२६ नोभेम्बर १३ शुक्रबार हो। धेरैले यसलाई अशुभ मान्छन्। तर, वैज्ञानिकले यो मिति अन्धविश्वासका आधारमा नभई गणितको आधारमा गणना गरेका थिए।
अब त्यो दिन कति नजिक छ?
नोभेम्बर १३ अब केही महिना मात्र टाढा छ। विश्वको जनसंख्या ८ अर्ब नाघेको छ। वैज्ञानिकहरुका अनुसार फोर्स्टरको सही मिति गलत हुन सक्छ तर उनको चेतावनी महत्वपूर्ण छ। आज हामी जलवायु परिवर्तन, विश्वव्यापी तापक्रम, प्रदूषण, पानीको अभाव र खाद्य सुरक्षाको समस्याहरुको सामना गरिरहेका छौँ। धेरै देशमा खडेरी, बाढी र भोकमरी बढ्दै गएको छ। ६६ वर्षअघि फोर्स्टरले चेतावनी दिएका यिनै कुरा हुन्।
आधुनिक विज्ञहरुका अनु्सार २०२६ मा विश्व अचानक समाप्त हुने सम्भावना धेरै कम छ। तर, यदि हामी छिट्टै सुधार गर्दैनौँ भने आगामी वर्षहरुमा ठूला संकट आउन सक्छन्। यदि जनसंख्या नियन्त्रण, वातावरण संरक्षण, दिगो विकास र उचित स्रोत उपयोगलाई सम्बोधन गरिएन भने फोर्स्टरका केही भविष्यवाणी सत्य हुन सक्छन्। ठूला स्तरका युद्ध, अनिकाल वा प्राकृतिक प्रकोप हुन सक्छन्।
समाधानहरु के छन् ?
फोर्स्टरको समयमा पनि केही मानिसले ठूला परिवारमा कर लगाउने, परिवार नियोजनलाई प्रवर्द्धन गर्ने र वातावरण संरक्षण गर्न कडा कदम चाल्ने सुझाव दिएका थिए। आज पनि यी विचारमाथि छलफल भइरहेका छन्। संयुक्त राष्ट्र संघ र धेरै देशले जलवायु परिवर्तनलाई रोक्न, हरियो ऊर्जा अपनाउने र जनसंख्या सन्तुलन गर्न काम गरिरहेका छन्।
सन् २०२६ फोर्स्टरको सही मिति होस् वा नहोस्, यो हाम्रा लागि प्रतिविम्बित गर्ने अवसर हो। हामीले हाम्रा बानी परिवर्तन गर्नुपर्छ। हामीले धेरै बच्चा जन्माउने, प्रकृतिको शोषण गर्ने र प्रदूषण गर्नेबाट टाढा रहनुपर्छ। यदि हामीले सावधानी अपनायौँ भने सन् २०२६ विपत्तिको नभई सुधारको वर्ष हुन सक्छ। तर, यदि हामीले यसलाई बेवास्ता गरिरह्यौँ भने आउने वर्षहरु धेरै कठिन हुन सक्छन्। –एजेन्सी
