काठमाडौं । हालै सार्वजनिक नयाँ प्रतिवेदनअनुसार पारिस्थितिक प्रणालीको पतनले जलवायुसँग सम्बन्धित जोखिमहरु बढाइरहेको छ। प्रकृतिको क्षति र जलवायु परिवर्तनसँगै विकसित अर्थतन्त्रहरुमा बीमा नगरिएको क्षति पनि बढिरहेको छ।
जनवरी २०२६ मा प्रकृतिका लागि विश्व कोष (डब्ल्यूडब्ल्यूएफ)ले प्रकाशन गरेको ‘बीमा सुरक्षा अन्तरसँग लड्दैः लचिलोपन बढाउन जलवायु र प्रकृतिको लाभ उठाउँदै’ भन्ने ८० पृष्ठको प्रतिवेदनमा जलवायु परिवर्तन र प्रकृतिको क्षति र विश्वव्यापी बीमा सुरक्षा अन्तरबीचको सम्बन्धको जाँच गरिएको छ। जसमा लचिलोपनलाई बलियो बनाउन र समाजहरु बीमायोग्य रहन सुनिश्चित गर्न नीतिगत समाधानहरु सुझाव दिइएको छ।
प्रतिवेदनले सम्पत्ति बीमाभन्दा बाहिरका बीमा चुनौतीहरुको विश्लेषण गरेको छ। जसले स्वास्थ्य सेवा लागत बढाउँदै, उत्पादकत्व घटाउँदै, खाद्यान्नको मूल्य बढाउँदै र आपूर्ति–शृंखला अवरोधहरु बीमा नगरी छोड्दैजस्ता कारण जलवायु र प्राकृतिक जोखिमहरुले स्वास्थ्य, कृषि, दायित्व, व्यापार अवरोध र पूर्वाधारलाई कसरी हानि पुर्याइरहेको छ भनेर देखाएको छ।
डब्ल्यूडब्ल्यूएफको प्रतिवेदनले जलवायु र प्राकृतिक संकटहरुले बीमा प्रणालीको जगलाई बढ्दा रुपमा कमजोर बनाइरहेका उजागर गरेको छ। ‘चरम मौसमी घटनाहरु बारम्बार र गम्भीर हुँदै गइरहेका छन्’, प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘क्षयग्रस्त पारिस्थितिक प्रणालीहरुले आफ्नो प्रभावलाई घटाउन गर्न कम सक्षम छन्। उदाहरणका लागि व्यापक वन फडानी भएका क्षेत्रहरुमा ठूलो बाढीको जोखिम ७०० प्रतिशतसम्म बढ्न सक्छ। यसले आर्थिक क्षति बढाउँछ।’
विश्वव्यापी रुपमा संयुक्त राष्ट्र संघको विपद् जोखिम न्यूनीकरण कार्यालयले अनुमान गरेको छ कि जब अप्रत्यक्ष लागत र पारिस्थितिक प्रणाली लागतहरु पनि समावेश गरिन्छ तब सन् २०२३ मा विपद्बाट लगभग ४२.३ ट्रिलियन (विश्वव्यापी जीडीपीको लगभग २ प्रतिशत) खर्च हुनेछ। प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘चरम मौसमी घटना र समुद्री सतह वृद्धि जस्ता दीर्घकालीन प्रकोपहरुबाट हुने क्षति बढ्दै जाँदा कुल आर्थिक क्षति र बीमाले ढाक्ने रकम (जसलाई हामी जलवायु बीमा सुरक्षा खाडल भन्छौँ) – बीचको खाडल बढ्दै गइरहेको छ। यसले धेरै मानिस र व्यवसायलाई बढ्दो जोखिममा पारिरहेको छ।’
यो सुरक्षा खाडलको रुढिवादी अनुमानले अमेरिकामा प्रतिवर्ष औसतमा ६४ अर्ब डलर (२०२१–२०२४ को अवधिमा) र युरोपेली युनियनमा प्रतिवर्ष ५९ अर्ब युरो (२०२१–२०२३ को अवधिमा) खर्च हुन्छ।
डब्ल्यूडब्ल्यूएफका महानिर्देशक कस्र्टन शुइटले भने, ‘चरम मौसमी घटनाहरुबाट हुने द्रुत गतिमा बढ्दो क्षति र क्षति, जसले बीमा बजारलाई कमजोर बनाउँदैछ। बढ्दो तापक्रम र हामीलाई सुरक्षा गर्ने पारिस्थितिक प्रणालीको विनाश दुवैको कारणले हो। वन, म्यानग्रोभ र सिमसार क्षेत्रहरु यी चरम घटनाहरुको विनाशकारी प्रभावहरुलाई कम गर्न महत्वपूर्ण छन् र त्यसैले हाम्रो लचिलोपन बढाउन र क्षेत्रहरुको बीमायोग्यता कायम राख्न रणनीतिहरुको केन्द्रमा हुनुपर्छ।’ –एसिया इन्स्योरेन्स रिभ्यु
