काठमाडौं । इरान युद्धले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा ढुवानी रोकेको छ। विश्वको धेरैजसो तेल यही बाटो भएर जान्छ। तेलको मूल्य अहिले प्रतिब्यारेल ११२ डलर पुगेको छ। अमेरिकामा ग्यास प्रतिग्यालन ५ डलर पुगेको छ। यातायात लागत बढेको कारणले सबै कुरा महँगो हुँदै गइरहेको छ।
स्टोरमा भएका सबै कुरा महँगो हुँदै गइरहेको छ। खाद्य सुरक्षा पनि जोखिममा छ। किनकि खाद्य उत्पादनका लागि आवश्यक मलहरु पनि होर्मुजबाट आउँछन्। यदि किसानहरुले बढी तिर्छन् भने खाना पनि महँगो हुनेछ।
उडान घटाउँदै एयरलाइन्स
युनाइटेड एयरलाइन्सले यस हप्ता आफ्नो ५प्रतिशत उडान कटौती गरेको छ। अन्य देशका एयरलाइन्सहरुले पनि उडानहरु घटाइरहेका छन्। यसले हवाई यात्रा महँगो र कम हुनेछ। सरकारहरुले जनतालाई अनावश्यक यात्रा कम गर्न आग्रह गरिरहेका छन्। यो कोभिडको समयमा प्रयोग गरिएको भाषा हो– आवश्यक उद्देश्यका लागि मात्र बाहिर जानुहोस्।
विश्वभर इन्धन रासनिङ सुरु
धेरै देशले पहिले नै तेल रासनिङ गरिरहेका छन्। जापानमा इन्धन रासनिङ लागू छ। ऊर्जा भौचरहरु वितरण गरिँदैछ। दक्षिण कोरियामा पनि रासनिङ भइरहेको छ। बंगलादेश, फिलिपिन्स र श्रीलंकामा पेट्रोलका लागि लामो लाइनहरु बनिरहेका छन्। अस्ट्रेलियाली सरकारले मानिसलाई गैरावश्यक यात्रा कम गर्न आग्रह गरिरहेको छ। भारतको ८० प्रतिशत तेल हर्मुज जलमार्ग आउँछ। पाकिस्तान पहिले नै आर्थिक संकटमा छ र तेल अभावको प्रभाव झनै खराब भएको छ।
आईईएको योजनाः ऊर्जा लकडाउनका लागि खाका
अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सी (आईईए)ले तेल झट्काको आश्रय नामक १०–बुँदे योजना जारी गरेको छ।
- लाइसेन्स प्लेटहरुका आधारमा दिनहरु तोक्नुहोस्। तपाइँको गाडी आज चलाउन सक्छ, भोलि होइन।
- सबै राजमार्गहरुमा गति सीमा घटाउनुहोस्।
- सम्भव भएसम्म हवाई यात्रा घटाउनुहोस्।
- ग्यास चुलोेको सट्टा विद्युतीय चुलो प्रयोग गर्नुहोस्।
- सम्भव भएसम्म घरबाट काम गर्नुहोस्।
यो सुझावमात्र नभएर सरकारहरुका लागि योजना हो। आईईएले यो कोभिड–१९ को समयमा जति उपयोगी थियो, त्यति नै ऊर्जा संकटको समयमा उपयोगी भएको बताउँछ। सरकारहरुले यसलाई लकडाउन नभएर ऊर्जा सुरक्षा भन्नेछन्। तर, प्रभाव उस्तै हुनेछ। तपाइँ अनुमति बिना आफ्नो घर छोड्न सक्नुहुन्न।
कोभिडको समयमा सरकारहरुले स्वास्थ्यको नाममा लकडाउन लगाए। अब ऊर्जाको नाममा पनि त्यही भइरहेको छ। जापान, दक्षिण कोरिया, बंगलादेश र फिलिपिन्सले पहिले नै रासनिङ लागू गरिसकेका छन्। अमेरिकामा ग्यासको मूल्य बढेको छ। एयरलाइन्सहरुले उडानहरु कटौती गरिरहेका छन्। यो सबै भर्खरै सुरु भएको छ।
अब के हुनेछ र तपाइँले के गर्नुपर्छ ?
यदि तेलको मूल्य अझ बढ्यो भने यातायात, उडानहरु र कृषि सबै महँगो हुनेछ। सरकारहरुले विस्तारै रासनिङ र गति सीमा लगाउनेछन्। आईईएको योजना धेरै देशमा लागू हुन लागेको छ। यो स्थायी प्रणाली बन्न सक्छ– एक डिजिटल अनुमति प्रणालीले तपाइँको सवारी साधन, यात्रा र घरायसी उपकरणहरुलाई पनि नियन्त्रण गर्नेछ। –एजेन्सी
