काठमाडौं । फिलिपिन्सका वित्त प्रमुखमाथि देशको राज्य स्वामित्वमा रहेको बीमा संस्थाबाट राष्ट्रिय कोषमा रकम स्थानान्तरण गरेको आरोपमा मुद्दा दायर गरिएको छ।
स्वास्थ्य सुधारका पक्षधर तथा पूर्व स्वास्थ्य सल्लाहकार डा टोनी लिचोनले यी आरोप लगाएका हुन्। उनले फिलहेल्थ रिजर्भ कोषबाट स्थानीय मुद्रा ६० अर्ब (१ अर्ब डलर) र फिलिपिन्स निक्षेप बीमा निगम (पीडीआईसी) बाट स्थानीय मुद्रा १०७ अर्ब (१.८ अर्ब डलर) हस्तान्तरण गरेको आरोपमा अर्थसचिव राल्फ रेक्टोविरुद्ध लोकपालको कार्यालयमा लुटपाट र प्राविधिक अनियमितताको मुद्दा दायर गरेका छन्। डा लीचोनले निगम बोर्डका अध्यक्ष टियोडोरो हर्बोसा, कार्यवाहक वित्तसचिव फ्रेडरिक गो, पूर्वबजेटसचिव रोलान्डो टोलेडो, फिलहेल्थका अध्यक्ष तथा सीईओ एडविन मर्काडो, फिलहेल्थका पूर्व सीईओ इमानुएल लेडेस्मा जुनियर, निगमका सीईओ रोबर्टो ट्यान र अन्य निर्देशक तथा अधिकारीहरुको प्रतिनिधित्व गर्ने धेरै जोन र जेन डुविरुद्ध पनि मुद्दा दायर गरेका छन्।
सन् २०२५ मा रेक्टोले फिलहेल्थको आरक्षित कोषबाट राष्ट्रिय कोषमा स्थानीय मुद्रा ६० अर्ब स्थानान्तरणलाई अनुमोदन गरेका थिए। उनले यसलाई ‘कानुनी, नैतिक र आर्थिक रुपमा राम्रो’ रहेको बताएका थिए। डा लिचोनले भने, ‘यो दाबी विश्वव्यापी स्वास्थ्य सेवा कानुन र पाप करअन्तर्गत अप्रमाणित छ। जसमा गरिब सदस्यहरु र प्राथमिक हेरचाहलाई सहयोग गर्न यी कोष फिलहेल्थमा रहन आवश्यक छ।’
‘परिणामः फिलहेल्थले २०२३ देखि २०२५ सम्म स्थानीय मुद्रा ३५६.६ अर्ब घाटा व्यहोर्यो, भुक्तानी नगरिएका अस्पतालहरु, कम कोषित क्यान्सर र डायलिसिस कार्यक्रम र लाखौँ फिलिपिन्सले हेरचाह अस्वीकार गरे’, डा लिचोनले भने, ‘निगमबाट स्थानीय मुद्रा १०७ अर्बको विचलनले निक्षेपकर्ताहरुलाई सुरक्षित गर्न डिजाइन गरिएको वित्तीय सुरक्षा व्यवस्थालाई अझ कमजोर बनायो। जनताको विश्वासलाई कमजोर बनायो।’
रेक्टोले आरोपहरु ‘पूर्ण रुपमा विचलित पार्ने“ भएको र कदमको कानुनी वैधता कायम राख्ने बताएका छन्। तर, डा लिचोनले भने, ‘रेक्टोले राजनीतिज्ञहरुले यो मुद्दालाई ‘हाइप’ गरिरहेका छन् भन्ने संकेत गरेका छन्। म यसलाई स्पष्ट रुपमा अस्वीकार गर्छु। यो विषय राजनीतिक नाटकका बारेमा होइन, यो डायलाइसिस पहुँच गर्न नसक्ने बिरामीहरुको पीडाका बारेमा हो, ऋणमा डुबेका परिवारहरु र दिवालियापनमा बाध्य अस्पतालहरुको पीडाका बारेमा हो। यी कुराहरुको मानवीय मूल्यलाई जतिसुकै बयानबाजीले पनि मेटाउन सक्दैन।’ –एजेन्सी
