काठमाडौं । आज राति तपाइँमध्ये धेरैजसो सुत्नुहुन्न। तपाइँको छिमेकी, साथीभाइ, अफिसका सहकर्मी कोही पनि सुत्दैनन्। स्पेन र अर्जेन्टिनाबीच हुने फिफा विश्वकप २०२६ को अन्तिम (फाइनल) खेलले आज नेपालको मध्यरातलाई दिनको भीडभाड जत्तिकै व्यस्त बनाउँदैछ। खेल त एउटै हो तर यसले छोएको क्षेत्र दर्जनौँ छन्। रेस्टुरेन्टदेखि मासु बजारसम्म, मोबाइलको डिजिटल वालेटदेखि टेलिभिजनको पर्दासम्म।
अमेरिकामा खेलिने यो खेलका कारण नेपालमा मध्यरातको १२ः४५ बजे हुने किकअफले आज एकैदिन बजारमा करिब १ अर्ब ५० करोडदेखि २ अर्ब रुपैयाँसम्मको आर्थिक कारोबार गराउने प्रारम्भिक आँकलन छ। आउनुहोस्, यो एक रात नेपालको अर्थतन्त्रमा वास्तवमा के भइरहेको छ, नजिकबाट हेरौँ।
मध्यरातको मेसमा ३५ हजार रुपैयाँसम्मको शुल्क
खेल मध्यरातमा सुरु हुने भएकाले साँझको पारिवारिक भोजभतेरभन्दा बढी फाइदा यसपटक रातभर खुला रहने लाउन्ज, क्लब र स्पोट्र्स–रेस्टुरेन्टहरुले उठाइरहेका छन्। ठमेल, झम्सीखेल, दरबारमार्ग र पोखराको लेकसाइडका चर्चित ठाउँहरुमा हप्तौँ अघिदेखि ‘टेबल’ बुक भइसकेका छन्। खेल हेर्नकै लागि मात्र एउटा टेबल सुरक्षित राख्न १० हजारदेखि ३५ हजार रुपैयाँसम्म न्यूनतम खर्च गर्नुपर्ने सर्त राखिएको छ। यसबाहेक धेरैजसो ठूला चलचित्र–भवन (मल्टिप्लेक्स) र बैंक्वेट हलहरुले प्रतिसिट ५०० देखि १ हजार ५०० रुपैयाँसम्म टिकट तोकेर सामूहिक स्क्रिनिङको व्यवस्था गरेका छन्। जहाँ टिकटसँगै खाजा र पेयपदार्थ अनिवार्य रुपमा समावेश गरिएको छ।
मदिरा र मासुको बजारमा चौगुणा चहलपहल
यो खेलको सीधा असर नेपालको उत्पादन र आपूर्ति शृंखलामा देखिन थालेको छ। गोर्खा ब्रुअरी, राज ब्रुअरीजस्ता ठूला मदिरा उत्पादक र सफ्ट ड्रिंक कम्पनीहरुका लागि यो त्रैमासिककै सबैभन्दा बढी बिक्री हुने दिन बनेको छ। कालिमाटी तरकारी बजार र ठूला मासु प्रशोधन केन्द्रहरुका अनुसार विगत ४८ घन्टामा कुखुराको मासु, चिप्सका लागि आलु र अन्य सितनका कच्चा पदार्थको माग ३० देखि ४० प्रतिशतसम्म बढेको छ। रेस्टुरेन्टहरुले मध्यरातको भीडलाई चाँडो सेवा दिन मिल्ने गरी आफ्नो परिकार सूची (मेनु) सरल बनाएर ठूलो परिमाणमा सामग्री भण्डारण गरिसकेका छन्।
घरमै बसेर हेर्नेहरुको आफ्नै अर्थतन्त्र
मध्यरातको समय र भोलिपल्ट सोमबार कामको दिन भएकाले ठूलो जनसंख्या घरमै बसेर फाइनल खेल हेर्ने तयारीमा छ। यसले नेपालको अनलाइन बजार र द्रुत होम–डेलिभरी सेवालाई चलायमान बनाएको छ। खाना पुर्याउने डिजिटल एपहरुले मध्यरातलाई लक्षित गर्दै विशेष ‘कम्बो अफर’ ल्याएका छन्। जसका कारण प्रत्येक अर्डरको औसत मूल्य बढेको छ।
अर्कोतर्फ न्युरोड र रन्जना गल्लीका कपडा पसलदेखि अनलाइन स्टोरहरुमा लियोनेल मेसीको अर्जेन्टिना र स्पेनको जर्सी किन्न प्रशंसकहरुको भीड लागेको छ। जसले स्थानीय छपाइ (प्रिन्टिङ) र कपडा आयात व्यवसायमा एकाएक उछाल ल्याएको छ।
नेपालको इतिहासकै सबैभन्दा महँगो खेल प्रसारण
खुला बजारको व्यापार एकातिर चम्किरहँदा यसको ब्याकइन्डमा नेपालको प्रसारण इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो वित्तीय जोखिमको खेल पनि भइरहेको छ। यसपटकको फिफा विश्वकपको विशेष प्रसारण अधिकार ‘एस प्रो मिडिया’ ले फिफालाई सिधै करिब २७ करोड २५ लाख रुपैयाँ (१.७७ मिलियन डलर) तिरेर खरिद गरेको हो। उपग्रह (स्याटेलाइट) जडान, प्राविधिक व्यवस्थापन, वितरण कमिसन र सरकारी करहरु जोड्दा यो परियोजनाको कुल लागत ५० करोड रुपैयाँ पुगेको छ। जुन नेपालको मिडिया र खेलकुद इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो लगानी हो।
विज्ञापन घट्यो, भार सीधै दर्शकको खल्तीमा
विगतका वर्षहरुमा विश्वकपको खर्चको ठूलो हिस्सा व्यावसायिक विज्ञापनबाट उठ्ने गथ्र्यो। तर, नेपालको हालको आर्थिक सुस्तताका कारण यसपटक समग्र विज्ञापन बजार जम्मा ५ देखि ८ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको छ। यसको अर्थ ब्रोडकास्टरले आफ्नो कुल लगानीको जम्मा १५ देखि १६ प्रतिशतमात्र विज्ञापनबाट उठाउन सक्छ। बाँकी रहेको ४२ करोड रुपैयाँको ठूलो घाटा पूर्ति गर्न कम्पनी पूर्ण रुपमा दर्शकले तिर्ने प्रत्यक्ष शुल्क (पे पर भ्यु)मा भर पर्नुपरेको छ।
यसका लागि टेलिभिजनमा हेर्न हिमालय स्पोट्र्स एचडीले ९९९ रुपैयाँ र मोबाइलका लागि डीजीओ एपले ५४९ देखि ७९९ रुपैयाँसम्ममा विशेष डिजिटल पास बेचिरहेका छन्। कर र भुक्तानी माध्यमको कमिसन कटाएर प्रतिदर्शक औसत ७५० देखि ८०० रुपैयाँ खुद आम्दानी मान्दा पनि यो ५० करोडको लगानी सुरक्षित गर्न र नाफा–नोक्सान बराबरीको विन्दुसम्म पुग्न मात्रै नेपालमा कम्तीमा ४ लाख २० हजारभन्दा बढी पूर्ण शुल्क तिर्ने डिजिटल ग्राहक चाहिन्छ। यदि धेरैले सस्तो मोबाइल पास रोजे भने यो संख्या ६ देखि ७ लाखसम्म पुग्नुपर्छ। जुन नेपाली बजारको आकार हेर्दा निकै ठूलो चुनौती हो।
समय र अवैध चोरी प्रसारण नै मुख्य बाधक
यो ५० करोडको लगानी सुरक्षित गर्न मुख्य तीनवटा तगारो देखिएका छन्। पहिलो अमेरिका र नेपालको समयमा ठूलो फरक हुँदा खेल मध्यरातपछि पर्नु हो। जसले सर्वसाधारण परिवारले सुरुदेखि अन्तिमसम्म टिभीमा खेल हेर्ने सम्भावना घटाउँछ। दोस्रो ‘वन–टु–मेनी’ नोक्सानी हो। अर्थात् एउटै व्यावसायिक केन्द्र वा रेस्टुरेन्टले जम्मा एउटा पास किनेर सयौँ मानिसलाई एकैचोटि निःशुल्क खेल देखाउँदा व्यक्तिगत ग्राहक संख्या घट्नु हो। तेस्रो लिंकहरुमार्फत हुने गैरकानुनी अनलाइन स्ट्रिमिङ र भारतीय च्यानलहरुको अवैध प्रसारण हो। जसले वैध रुपमा पैसा तिर्ने नेपाली प्रणालीलाई ठूलो नोक्सानी पुर्याइरहेको छ।
यद्यपि, खेल सुरु हुन केही घन्टामात्र बाँकी छँदा ई–सेवा र खल्तीजस्ता अनलाइन भुक्तानी माध्यमहरुमा इन्टरनेट सेवा र टीभी सदस्यता नवीकरण गर्नेहरुको लामो लाम लागेकाले दूरसञ्चार र इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरुले भने तत्कालै ठूलो नगद प्रवाह संकलन गरिसकेका छन्।
एक रातमा घुम्ने अर्बौँ रुपैयाँ
मध्यरातको खेलले परम्परागत पारिवारिक डिनर व्यवसायमा केही शिथिलता ल्याए पनि यसले नेपालको अनलाइन डेलिभरी सञ्जाल, रात्रिकालीन मनोरञ्जन पूर्वाधार र घरेलु खुद्रा व्यापार क्षेत्रमा अभूतपूर्व रकम खन्याएको छ। प्रतिमेस ३५ हजारको आरक्षण र ५० करोडको प्रसारण अधिकारको यो जुवा सँगसँगै चलिरहँदा आजको २४ घन्टा नेपाली उपभोक्ता बजारमा यो वर्षकै सबैभन्दा तीव्र गतिमा पैसा घुम्ने ऐतिहासिक दिन बन्न पुगेको छ।
