काठमाडौं । एक दशकअघि नेपालमा बीमाङ्की पेशाको कुरा गर्न मुस्किलै थियो। वैधानिक मूल्याङ्कन, सोधक्षमता अनुपालन र नियामक प्रमाणीकरणका लागि पूर्ण रूपमा विदेशी बीमाङ्कीहरूमा निर्भर थियो । अझ विशेष गरी भारतीय बीमाङ्कीहरूमा।
त्यो निर्भरताका कारण बीमाङ्की मूल्याङ्कनका लागि नगद पलायन, प्रतिवेदन तयारी पार्न अनावश्यक ढिलासुस्ती, र बीमा क्षेत्रमा स्वतन्त्र प्राविधिक क्षमता निर्माण गर्न असमर्थ अवस्थाबाट गुज्रिनु परिरहेको थियो।
सन् २०२६ मा तस्वीर अर्थपूर्ण रूपमा फरक देखिन्छ। त्रिभुवन विश्वविद्यालयले २०१६ मा एक्चुरियल साइन्समा चार वर्षे स्नातक कार्यक्रम शुरू गर्यो । अहिले यसले बीमा बजारका लागि चाहिने जनशक्तिका लागि स्नातकहरूको उत्पादन र आपूर्ती गरिरहेको छ। सन् २०१९ मा झण्डै ५० सदस्यहरुसहित स्थापित एक्चुरियल सोसाइटी अफ नेपाल (एएसएन) ले सन् २०२५ मा अन्तर्राष्ट्रिय एक्चुरियल एसोसिएसनको एसोसिएट सदस्यको रुपमा मनोनयन गरिएको छ। यो बीमाङ्की पेशाको संस्थागत विकासका लागि अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताको एक महत्वपूर्ण कोसेढुङ्गा हो।
नेपाल बीमा प्राधिकरण अध्यक्ष चन्द्रकला पाैडेल भन्छिन्, “नेपाल बीमा प्राधिकरणले विदेशी विशेषज्ञतामा लामो समयदेखिको निर्भरतालाई क्रमशः घटाउँदै आत्मनिर्भर र प्राविधिक रूपमा बलियो घरेलु बीमाङ्कीय क्षमता निर्माण गर्ने लक्ष्य राखेको छ।”
बीमाङ्की पेशा र जनशक्तिको प्रवर्द्धनका लागि पहल गर्दै सन् २०२४ को अन्त्यतिर प्राधिकरणले त्रिभुवन विश्वविद्यालयको गणित विज्ञान स्कूल र नेपाल एक्चुरियल सोसाइटी दुबैसँग समझदारीको ज्ञापनपत्रमा हस्ताक्षर गर्यो । नियामकले यसलाई पूर्ण रूपमा बजारमा छोड्नुको सट्टा जनशक्तिको व्यवसायीक विकासलाई आकार दिन सक्रिय भूमिका लिन तयार रहेको संकेत गरेको छ। बीमाङ्की नियुक्ति सम्बन्धी २०२४ को निर्देशिका, जसले पहिलो पटक बीमाङ्कीय विश्लेषकहरूको भूमिका र योग्यता मापदण्डलाई औपचारिक रूपमा परिभाषित गर्यो ।
घरेलु बीमा बजारमा बीमाङ्कीय पेशेवरहरूको सम्भावित माग पनि बिस्तार भइरहेको छ। नेपालको बीमा बजार जोखिममा आधारित सुपरिवेक्षण ढाँचामा परिवर्तन हुँदैछ, एनएफआरएस १७ (NFRS 17 राष्ट्रिय लेखामान प्रणाली) अपनाउँदै, ओआरएसए (ORSA स्वजोखिम मूल्याङ्कन प्रणालि) कार्यान्वयन गर्दै, र जोखिममा आधारित पूँजी आवश्यकताहरू तर्फ अघि बढिरहेको छ। यी प्रत्येक नियामक संक्रमणहरूले वास्तविक क्षमताको लागि पर्याप्त आवश्यकता सिर्जना गरेको छ।
अहिले प्रश्न नेपाललाई थप बीमाङ्की जनशक्ति चाहिन्छ कि छैन भन्ने होइन, प्रश्न यो हो की देशले बीमाङ्की जनशक्तिलाई उपयुक्त वातावरण दिएर प्रवर्द्धन गर्न, समर्थन गर्न र उनीहरूलाई टिकाई कायम राख्न सक्छ कि छैन।
प्राधिकरणले बीमाङ्कीय जनशक्ति सम्बन्धमा हालै सार्वजनिक गरेको अध्ययन प्रतिवेदन आफैंमा संस्थागत परिपक्वताको चिन्ह हो । एक नियामकले जनशक्ति क्षमताको संरचनागत, प्रमाणमा आधारित मूल्याङ्कन गर्ने, र वार्षिक रूपमा त्यसो गर्न प्रतिबद्ध छ। नेपालमा वास्तविक बीमाङ्कीय पेशाको जग अब देखिन थालेको छ। यसलाई स्थायी बनाउनको लागि वृत्ती विकास मार्ग चित्र, प्रशिक्षणका लागि पूर्वाधार, र व्यवसायीक प्रोत्साहनहरू अब आवश्यक छ।
