काठमाडौं । मानिसहरुलाई प्रायः कोही आफ्नो पछाडि वा नजिकै उभिरहेको जस्तो महसुस हुन्छ। जब त्यहाँ कोही पनि हुँदैन। केही मानिसलाई कसैले छोएको जस्तो लाग्छ। जब कि अरुले आवाजहरु सुन्छन्। जसका लागि कुनै स्पष्ट व्याख्या छैन। विज्ञानमा यस प्रकारको अनुभवलाई ‘फेल्ट प्रेजेन्स’ भनिन्छ।
वैज्ञानिकहरुले मानिसहरु किन यस्तो महसुस गर्छन् र विभिन्न व्यक्तिहरुको अनुभवहरुबीच कुनै समानताहरु छन् कि छैनन् भनेर बुझ्न अनुसन्धान गरे। यसका लागि २०६ जनाको अनुभवको विश्लेषण गरिएको थियो। यद्यपि, यो अनुभूतिको पछाडिको सही कारण अझै अज्ञात छ।
यो अनुसन्धान जर्नल अफ साइकोलोजिकल मेडिसिनमा प्रकाशित भएको थियो। यसमा तीन प्रकारका मानिसहरुलाई समावेश गरिएको थियोः पहिलो आवाजहरु सुन्ने वा केही मानसिक वा मस्तिष्क–सम्बन्धित समस्याहरु भएकाहरु; दोस्रो आध्यात्मिक कुराहरुमा विश्वास गर्नेहरु; तेस्रो लामो दूरीको दौड वा कठिन खेलहरुमा एक्लै भाग लिने खेलाडीहरु। यी सबै मानिसलाई अनलाइन प्रश्नहरु सोधिएको थियो र तिनीहरुको उत्तरहरुको तुलना गरिएको थियो।
वैज्ञानिकहरुले यस अनुसन्धानको लागि तीन समूह बनाए। पहिलो समूहमा ७५ जना थिए जसले आवाज सुन्ने अनुभव गरेका थिए वा मानसिक तथा मस्तिष्कसँग सम्बन्धित समस्याहरु थिए। दोस्रो समूहमा आध्यात्मिक गतिविधिहरुमा संलग्न ४७ जना थिए। तेस्रो समूहमा ८४ जना खेलाडीहरु थिए जसले लामो दूरी दौडेका थिए वा एक्लै कठिन खेलहरुमा भाग लिएका थिए।
यी सबै मानिसहरुलाई सोधिएको थियो जब उनीहरुले नदेखिने व्यक्तिको उपस्थिति महसुस गरे। उनीहरुलाई यो पनि सोधिएको थियो कि उनीहरुले डराएको, आवाज सुनेको वा आफ्नो शरीरमा केही फरक महसुस गरेको थियो। वैज्ञानिकहरुले विभिन्न व्यक्तिका लागि यी अनुभवहरुबीच के समानताहरु छन् भनेर बुझ्न चाहन्थे।
अनुसन्धानमा धेरै सहभागीले कोही आफ्नो पछाडि उभिरहेको वा आफ्नो वरिपरि उपस्थित भएको महसुस गरेको प्रतिक्रिया दिए। कोहीले स्पर्श महसुस गरे। जब कि अरुले आवाज सुने। धेरै मानिसले पनि महसुस गरे कि कसैले उनीहरुलाई हेरिरहेको छ। प्रत्येक व्यक्तिको अनुभव फरक थियो। कोही यो अनुभूतिबाट डराएनन्। उनीहरुले महसुस गरे कि उनीहरुको नजिकको कोही मरेको छ नजिकै छ।
त्यस्तै विश्वास गर्दै कि कुनै अदृश्य शक्तिले उनीहरुलाई हानि पुर्याउन सक्छ भनेर अरुहरु अत्यन्तै डराए। केही खेलाडीहरुले कठिन खेलहरुमा वा एक्लै हुँदा उपस्थिति महसुस गरेको पनि प्रतिक्रिया दिए। यसले सुझाव दिन्छ कि त्यस्ता अनुभवहरु मानिसहरुको एक विशेष समूहमा सीमित थिएनन्। यद्यपि, यी अनुभवले भूत वा आत्मा वास्तवमा उपस्थित थियो भनेर प्रमाणित गर्दैनन्।
अनुसन्धानले पत्ता लगायो कि आवाज वा अन्य भ्रम अनुभव गर्ने मानिसहरुले पनि उपस्थिति महसुस गर्ने सम्भावना बढी थियो। केहीमा डर र शंकाको भावना पनि यस अनुभवसँग सम्बन्धित थियो। आध्यात्मिक गतिविधिहरुमा संलग्न व्यक्तिहरुले ध्यान गर्दा वा आत्माहरुसँग सम्पर्क गर्ने प्रयास गर्दा यो अनुभूति अनुभव गरेको प्रतिक्रिया दिए।
आवाज सुन्ने केहीले पनि कसैले आफूलाई छोएको वा आफ्नो शरीरमा परिवर्तनहरु महसुस गरेको बताए। निद्रासँग सम्बन्धित अर्को निष्कर्ष पनि देखा पर्यो। तीनै समूहका केही मानिसले निदाउँदा वा उठ्दा उपस्थिति महसुस गरेको जानकारी दिए। यो निद्रा र ब्यूँझने बीचमा हुने अनुभवहरुका कारण हुन सक्छ। यद्यपि, अनुसन्धानले यसको कारण प्रत्येक व्यक्तिका लागि समान छ भनेर प्रमाणित गरेन।
यस अनुसन्धानमा वैज्ञानिकहरुले विभिन्न व्यक्तिहरुले उपस्थिति महसुस गर्ने अनुभवहरुमा केही समानता रहेको पत्ता लगाए। यद्यपि, सबै अनुभव समान थिएनन्। अनुसन्धानले यो पनि पत्ता लगायो कि त्यस्ता अनुभव भ्रम, डर र केही निद्रा–सम्बन्धित अवस्थाहरुसँग सम्बन्धित हुन सक्छन्।
यद्यपि, वैज्ञानिकहरुले अझै पनि यी भावनाहरुको वास्तविक कारण निर्धारण गर्न सकेका छैनन्। यस अनुसन्धानले भूत वा आत्माहरुको अस्तित्वको कुनै प्रमाण फेला पारेन। यस विषयलाई राम्रोसँग बुझ्नका लागि थप अनुसन्धान आवश्यक छ। त्यसकारण उपस्थिति महसुस गर्नु भूत वा आत्मा वास्तवमा उपस्थित छ भन्ने प्रमाण होइन। –एजेन्सी
