काठमाडौं । नेपालमा सुन लगानीका लागिमात्रै किनिने होइन यसका सामाजिक र सांस्कृतिक कारण पनि छन्। पछिल्लो समय सुनमा लगानी गर्ने प्रवृत्ति बढेको छ। शेयर बजारको उतारचढाव र अर्थतन्त्रमा हुने अनिश्चितताको चिन्ताका कारण लगानीकर्ताले कहिलेकाहीँ सुनमा लगानीलाई सुरक्षित ठान्छन्। तर, पछिल्लो समय सुनको भाउ पनि लगातार बढिरहेको छ। सुनको भाउमा अलिकति गिरावट आएको विरलै हुन्छ।
नेपाली बजारमा शुक्रबार प्रतितोला सुनको भाउ १३ सय रुपैयाँले घटेर १ लाख ३२ हजार ७ सय रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो। सुनको भाउले बिहीबार हालसम्मकै उच्च विन्दु चुमेको थियो। हिजो प्रतितोला सुनको भाउ १ लाख ३४ हजार रुपैयाँ पुगेको थियो।
किन बढ्दै छ मूल्य ?
विश्वभरको सुनको मूल्य लन्डन बुलियन मार्केटले निर्धारण गर्छ। यो संसारमा सुनको कारोबारको प्रमुख मञ्च हो। विश्वका ठूला सुन खानी व्यवसायी र उद्योगी लन्डन बुलियन मार्केटसँग जोडिएका छन्। अहिले यो बजारमा सुनको भाउ उकालो लागेको छ। जसको असर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्यमा देखिएको हो।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बहुमूल्य धातु र पदार्थलाई ट्रय औंस प्रणालीमा तौलिन्छ। एक औंसमा ३१.१ ग्राम हुन्छ। त्यस्तै हाल नेपाली रुपैयाँ डलरको तुलनामा १३३ रुपैयाँ माथि कारोबार भइरहेको छ। अर्थात् अहिले १ डलरको मूल्य १३३ रुपैयाँभन्दा बढी छ। डलरको तुलनामा रुपैयाँको भाउ घट्नु पनि सुनको भाउ बढ्नुको कारण हो।
आयात शुल्क र विश्वव्यापी रुपमा युद्धको अवस्थाले पनि सुनको मूल्यमा असर गरेको छ। नेपालले दैनिक २० किलो सुन निर्यात गर्छ।
सुनमा लगानी गर्नु कत्तिको उचित ?
सुनको भाउ बढ्नुको कारण अमेरिकी अर्थतन्त्रमा आएको संकट पनि रहेको विश्लेषकहरु बताउँछन्। अमेरिकामा बेरोजगारी सूचकांक निकै तल झरेको छ। घरजग्गा क्षेत्र पनि खस्कँदै गएको छ। शेयर बजारमा पनि वृद्धिको गति देखिँदैन। महँगी बढ्दै गएको छ। यी सबैको असर अर्थतन्त्रमा परेको छ। यसले सुनको मूल्यमा पनि असर गरिरहेको छ।
के मध्यम वर्गले सुनमा लगानी गर्नुपर्छ ?
सामान्यतया भनिन्छ कि जब तपाइँसँग पैसा हुन्छ, तपाइँले सुन किन्नु पर्छ। तर, लगानी छोटो अवधिका लागि भएमा सुन किन्नु राम्रो निर्णय नभएको विश्वास गरिन्छ। तर, लामो समयका लागि सुन किन्नु उचित लगानी हो। विश्वमा ठूलो संख्यामा सुन किन्छन्। बैंकमा पैसा जम्मा गर्दा ब्याजदर कम हुन्छ। त्यसैले धेरैले सुनमा लगानी गर्छन् किनकि यो सुरक्षित छ। त्यसैले सुनको माग बढेको छ। बजारमा पनि बढ्दै गएको छ।
अहिले सुन बेच्नु कत्तिको जायज ?
अमेरिकी अर्थतन्त्रमा बढ्दो मुद्रास्फीतिलाई सुनको भाउ बढ्नुको प्रमुख कारण मान्छन्। जनवरीमा जारी गरिएको प्रतिवेदन अनुसार अमेरिकामा मुद्रास्फीति दर ३.१ प्रतिशत रहेको छ, जुन अमेरिकी फेडरल रिजर्भको २ प्रतिशतको लक्ष्यभन्दा धेरै हो। यो पनि सुनको भाउ बढ्नुको प्रमुख कारण हो। मानिसहरु सुरक्षित लगानीको विकल्प खोजिरहेका छन्। सुनलाई सुरक्षित लगानीका रुपमा लिइन्छ। नेपाललगायत एसियाली देशहरुमा सुनलाई पूँजीका रूपमा हेरिन्छ। तर, अन्य देशमा सुनलाई लगानीका रुपमा हेरिन्छ।
भाउ बढेको बेला सुन बेच्नु सही हो ?
सुनको भाउ निरन्तर उकालो लाग्ने हो भने धेरैले आफ्नो सुन बेच्ने सोच्न सक्छन्। तर, त्यसो गर्नबाट जोगिनुपर्ने विज्ञहरु बताउँछन्। जहाँसम्म शेयर बजारको सवाल छ, त्यसको मूल्य बढेपछि शेयर बेच्न सक्छौँ। तर, सुनलाई त्यसरी हेर्नुहुँदैन। केही समय पर्खनुपर्छ। त्यसो गर्नु बुद्धिमानी हुन्छ।
सुनको भाउ अझै बढ्छ ?
विगत २० वर्षलाई हेर्दा सुनको भाउ लगातार बढिरहेको छ। यसको एउटा कारण बजारमा सुनको माग बढेको पनि हो। अमेरिकी फेडरल रिजर्भले ब्याजदर बढाउने जनाएको छ। यद्यपि धेरै मानिसले फेडरल रिजर्भले दरहरु घटाउन सक्ने आशा गरेका थिए। ब्याज दरका बारेमा फेडरल रिजर्भको निर्णय जुनमा पर्खिरहेको छ। यो अमेरिकामा चुनावको समय हो। अमेरिकी चुनावको नतिजाले पनि प्रभाव पार्न सक्छ। विश्वस्तरमा भइरहेका भूराजनीतिक परिवर्तनले प्रभाव पार्नेछ। सुनको भाउमा असर परेको छ। मुद्रास्फीति बढ्यो भने सुनको भाउ अझै बढ्न सक्छ।
कहिले घट्छ सुनको भाउ ?
अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय फर्म जेपी मोर्गनको अनुमानअनुसार सुनको भाउ अझै बढ्न सक्छ। सन् २०२५ सम्म सुनको भाउ बढ्ने अनुमान गरिएको छ। –एजेन्सीको सहयोगमा
