- प्रशान्त शाह
नेपालका लघुवित्त वित्तीय संस्थाहरुले विगत केही वर्षदेखि विभिन्न चुनौतीहरुको सामना गरिरहेका छन्। आर्थिक मन्दी, सदस्यहरुको आम्दानीमा आएको कमी, प्राकृतिक विपद्, वैदेशिक रोजगारीको अनिश्चितता, बहुऋणग्रस्तता तथा कर्जा असुलीमा आएको जटिलताले संस्थाहरुको वित्तीय अवस्था प्रभावित भएको छ। यस्ता चुनौतीपूर्ण परिस्थितिमा संस्थालाई दिगो रुपमा सञ्चालन गर्न व्यवस्थापन, कर्मचारी र सदस्यबीचको विश्वास तथा सहकार्य सबैभन्दा महत्वपूर्ण आधार हो।
जोखिम व्यवस्थापन र कर्जा असुलीको दृष्टिकोणबाट हेर्दा असुली केवल पैसा उठाउने प्रक्रियामात्र नभएर सदस्यसँगको सम्बन्ध जोगाउने माध्यम पनि हो। प्रत्येक सदस्यको वास्तविक अवस्था बुझेर समाधानमुखी संवाद गर्न आवश्यक हुन्छ।
आर्थिक समस्या भएका सदस्यलाई किस्ता पुनर्तालिकीकरण, व्यावहारिक भुक्तानी योजना तथा आयआर्जन बढाउने उपायहरुबारे परामर्श दिन सकिन्छ। यसले सदस्यलाई संस्थाप्रति सकारात्मक बनाउँछ र दीर्घकालीन असुलीमा सहयोग पुग्छ।
कर्जा असुली प्रभावकारी बनाउन नियमित फिल्ड भ्रमण, समयमै अनुगमन, जमानी तथा परिवारसँग आवश्यक समन्वय, स्थानीय जनप्रतिनिधि र समुदायसँग सहकार्य तथा कानुनी प्रक्रिया आवश्यक परेमा मात्र अन्तिम विकल्पका रुपमा अपनाउनु उपयुक्त हुन्छ। सम्मानजनक व्यवहार र स्पष्ट संवादले धेरै जटिल कर्जा पनि समाधान हुन सक्छन्।
सदस्य संरक्षण पनि लघुवित्तको मुख्य उद्देश्य हो। कठिन अवस्थामा रहेका सदस्यलाई संस्थाबाट टाढा धकेल्नुभन्दा उनीहरुको समस्या बुझेर समाधान खोज्नु दिगो वित्तीय सेवाको आधार हो। सदस्यको व्यवसाय पुनः सञ्चालन, वित्तीय साक्षरता, बचतको बानी तथा आयवृद्धिका कार्यक्रमहरुमा जोड दिन सके सदस्य र संस्था दुवै लाभान्वित हुन्छन्।
आजको अवस्थामा लघुवित्त संस्थाले केवल कर्जा विस्तारमा मात्र नभएर कर्जाको गुणस्तर सुधार, जोखिम न्यूनीकरण, पारदर्शी सञ्चालन, कर्मचारीको उत्तरदायित्व र सदस्यको विश्वास जित्ने कार्यमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ।
समयमै निर्णय, तथ्यमा आधारित जोखिम मूल्यांकन र अनुशासित कार्यसंस्कृतिले संस्थालाई पुनः मजबुत बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
अन्त्यमा लघुवित्तको सफलता केवल वित्तीय सूचकांकले मात्र नभएर सदस्यको जीवनस्तरमा आएको सकारात्मक परिवर्तनले पनि मापन हुन्छ। सबै कर्मचारी, व्यवस्थापन र सदस्यले साझा जिम्मेवारीका साथ कार्य गरेमा वर्तमान चुनौतीलाई अवसरमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ। सही रणनीति, इमानदार प्रयास र निरन्तर अनुगमनबाट लघुवित्त क्षेत्र पुनः सुदृढ र विश्वसनीय बन्न सक्छ।
‘विश्वास, अनुशासन, सहकार्य र समयमै असुली नै दिगो लघुवित्तको आधार हो।’
(लेखक शाह मेरो माइक्रोफाइनान्स लघुवित्त वित्तीय संस्थामा रिस्क एन्ड रिकभरी विभागमा कार्यरत छन्।)
