काठमाडौं । हरेक वर्ष निर्माण कम्पनीहरुले अप्रत्याशित घटना वा दुर्घटनाबाट जोगिन बीमामा बीमाशुल्कबापत ठूलो रकम खर्चिंदै आएका छन्। तर, उचित व्यवस्थापन र चेतनाको अभावमा अझै पनि धेरै कम्पनीहरुले दुर्घटना, परियोजना ढिलाइ, उपकरण क्षति वा दायित्व दाबीपछि ठूलो आर्थिक क्षतिको सामना गरिरहेका छन्।
विज्ञहरुका अनुसार समस्या बीमाको अभाव नभएर बीमा कार्यक्रमको गुणस्तर, यसको संरचना र कमजोर व्यवस्थापन हो। निर्माण कम्पनीहरुले बीमा गर्दा मुख्यगरी ७ वटा गम्भीर गल्ती गरिरहेका हुन्छन्।
धेरैजसो निर्माण कम्पनीहरुले परियोजनाको अद्वितीय जोखिमहरुको विस्तृत समीक्षा नगरी बजारमा उपलब्ध पर्चाका आधारमा बीमालेख खरिद गर्ने गर्छन्। उच्च वृद्धि व्यावसायिक भवन, पुल वा औद्योगिक मेसिनरीजस्ता संरचनाहरुको जोखिम फरक–फरक हुन्छ। परियोजना केन्द्रित जोखिम मूल्यांकन नहुँदा महत्वपूर्ण जोखिमहरु बीमा हुनबाट छुट्छन्।
बजारमा हुने मुद्रास्फीति, विनिमय दरमा आउने उतारचढाव र निर्माण सामग्रीको मूल्यवृद्धिका कारण परियोजनाको लागत निरन्तर बदलिइरहन्छ। यदि घोषित मूल्य वास्तविक प्रतिस्थापन लागतभन्दा कम छ भने क्षति हुँदा कम्पनीले दाबीको केही अंशमात्र प्राप्त गर्छ र बाँकी ठूलो घाटा आफैँले व्यहोर्नुपर्ने हुन्छ।
हरेक बीमालेखमा कस्ता क्षतिहरुमा दाबी नपाइने (बहिष्करण) भन्ने स्पष्ट सर्त हुन्छ। तर, धेरै ठेकेदारले क्षति भइसकेपछि मात्र बाढी, दोषपूर्ण कार्य, डिजाइन त्रुटि, चोरी वा उपकरण बिग्रिएको कुरा बीमामा समावेश नरहेको थाहा पाउँछन्। काम सुरु गर्नुअघि नै यी बहिष्करण बुझ्नु अनिवार्य हुन्छ।
बीमा दाबीको मुख्य आधार नै प्रमाण हो। अपूर्ण घटना रिपोर्ट, हराएको तस्बिर, ढिलाइ भएको सूचना वा अपर्याप्त परियोजना रेकर्डका कारण बीमा कम्पनीहरुबाट भुक्तानी पाउन निकै ढिलाइ हुन्छ वा दाबी रकम घट्ने गर्दछ।
निर्माण सम्झौताहरुमा प्रायः वैधानिक दायित्वहरुभन्दा बाहिरका बीमा आवश्यकताहरु तोकिएका हुन्छन्। आवश्यक कभरहरु, सीमाहरु वा अनुमोदनहरु कायम राख्न असफल भएमा ठेकेदारहरु जरिवाना र बीमा नगरिएको ठूलो दायित्वमा पर्न सक्छन्।
निर्माणको काम अघि बढ्दै जाँदा थप कामहरु, सम्झौतामा परिवर्तन, नयाँ उपकरणहरुको प्रयोग र उपठेकेदारहरु थपिने गर्छन्। यसले परियोजनाको जोखिम बढाउँछ। यदि यी परिवर्तनअनुसार बीमालेख अद्यावधिक गरिएन भने नयाँ जोखिमहरु बीमाको दायरामा पर्दैनन्।
सफल कम्पनीहरुले बीमालाई केवल एउटा कानुनी कागज वा खरिद प्रक्रियाका रुपमा मात्र हेर्दैनन्। उनीहरुले यसलाई परियोजना योजना, सुरक्षा व्यवस्थापन, सम्झौता प्रशासन र व्यापार निरन्तरताको सक्रिय रणनीतिका रुपमा एकीकृत गर्छन्।
निर्माण कम्पनीहरुले आफ्नो बीमा कार्यक्रमको नियमित समीक्षा गर्नुपर्छ। यो परियोजनाको दायरा, सम्झौता दायित्व र परिवर्तनशील बजार अवस्थाहरुसँग मिल्दोजुल्दो होस्।
