काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंक र बैंक अफ कोरियाको संयुक्त प्रतिवेदनले पुँजीगत खाता उदारीकरणका लागि पाँच चरणीय मार्गचित्र प्रस्तुत गरेको छ। यसले नेपालको बीमा, बैंकलगायतका वित्तीय क्षेत्रमा व्यापक परिवर्तनको संकेत दिएको छ।
अध्ययनले आर्थिक स्थिरतालाई जोगाउँदै वैदेशिक लगानी भित्र्याउन बलियो सुरक्षात्मक उपायसहितको क्रमिक सुधारमा जोड दिएको छ। प्रतिवेदनले उदारीकरणका कारण विभिन्न क्षेत्रमा पर्ने प्रभाव, अवसर र जोखिमरुलाई पहिचान गरेको छ। बीमा क्षेत्रका लागि दीर्घकालीन वैदेशिक पुँजीको पहुँचले पूर्वाधारसँग सम्बन्धित बीमालेखहरुलाई सहयोग पुग्ने र बीमाशुल्क वृद्धिमा मद्दत पुग्ने देखिन्छ।
गैरआवासीय नेपालीको लगानीलाई सहज बनाउनुलाई रेमिट्यान्सलाई जीवन र स्वास्थ्य बीमा कोषमा परिचालन गर्ने रणनीतिक कदमका रुपमा हेरिएको छ। बैंकहरुले लगानीका विविध स्रोत र सुधारिएको तरलताबाट लाभ उठाउन सक्नेछन्। यद्यपि उनीहरु विनिमय दरको उतारचढावका लागि तयार रहनुपर्नेछ।
| क्षेत्र | अवसर | जोखिम | रणनीतिक कार्य |
| बीमा | गैरआवासीय नेपाली लक्षित बीमा योजना, पूर्वाधार पुँजी | विदेशी मुद्रा उतारचढाव, शोधक्षमता दबाब | लगानी विविविधिकरण, जोखिम न्यूनीकरण |
| बैंकिङ | अन्तरदेशीय ऋण प्रवाह, तरलता वृद्धि | वैदेशिक दायीत्वको जोखिम | जोखिम व्यवस्थापन ढाँचा सुदृढीकरण |
| पुँजी बजार | सेयर/ऋणपत्र बजारको विस्तार, मूल्याङ्कनमा सुधार | पुँजी पलायन, बजार अस्थिरता | ऋणपत्रमा वैदेशिक लगानी आकर्षण, लगानीकर्ता आधार विस्तार |
हाल संकुचित र कम तरल रहेको पुँजी बजार वैदेशिक पोर्टफोलियो लगानीमार्फत फराकिलो हुनेछ। जसले बजारको मूल्यांकन बढाउन र लगानीकर्ताको सहभागिता विस्तार गर्न मद्दत गर्नेछ। यद्यपि, प्रतिवेदनले समय नपुगी गरिने उदारीकरणले पुँजी पलायन गराउन सक्ने र नेपाली रुपैयाँलाई अस्थिर बनाउन सक्ने चेतावनी दिएको छ। यसका लागि विदेशी मुद्रा सञ्चिति व्यवस्थापन र म्याक्रोप्रुडेन्सियल उपकरणहरुलाई बलियो बनाउनुका साथै पारदर्शी नियामक समन्वय कायम गर्न सिफारिस गरिएको छ।
राष्ट्र बैंक र बैंक अफ कोरियाको यो मार्गचित्र केवल नीतिगत खाकामात्र नभएर नेपालको वित्तीय प्रणालीका लागि एउटा रणनीतिक मोड हो। बीमा कम्पनी, बैंक र बजारका सरोकारवालका लागि सन्देश स्पष्ट छ, खुलापनका लागि तयार हुनुहोस् तर पहिले आन्तरिक प्रतिरोधात्मक क्षमता निर्माण गर्नुहोस्। उदारीकरणको सफलता नीतिमा मात्र नभई वित्तीय उद्योगले विश्वव्यापी पुँजी वातावरणमा आफूलाई कसरी ढाल्छ भन्ने कुरामा निर्भर रहनेछ।
