काठमाडौं । अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ)ले बजार तनावको अवधिमा बीमा कम्पनी र पेन्सन कोषहरुले सामना गरिरहेको बढ्दो तरलता जोखिमले विश्वव्यापी वित्तीय स्थिरतालाई खतरामा पार्न सक्छ भनेर चेतावनी दिएको छ।
अक्टोबर २०२६ को आफ्नो विश्वव्यापी वित्तीय स्थिरता प्रतिवेदनमा आईएमएफले यसतो चेतावनी दिएको हो। आईएमएफले भनेको छ, ‘बीमा कम्पनी र पेन्सन कोषहरुले धेरै सम्पत्ति राखेका छन्। जुन सजिलै नगदमा रुपान्तरण गर्न सकिँदैन। यसले बढ्दो ऋण जोखिम, बजार अनिश्चितता र साइबर खतराहरुको बारमा पनि चिन्ता बढाएको छ।’
प्रतिवेदनले विश्वव्यापी वित्तीय बजारहरु आर्थिक वृद्धि र बलियो कर्पोरेट नाफाद्वारा समर्थित र लचिलो रहने उल्लेख छ। ‘यद्यपि, नवीकरण गरिएको मुद्रास्फीति, सरकारी ऋणको चिन्ता र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) लगानीवरपरको अनिश्चितताले बजारलाई दबाबमा पार्न सक्छ’, प्रतिवेदनमा भनिएको छ।
बीमा र पेन्सन कोषमा तरलता जोखिम
बीमा कम्पनी र पेन्सन कोषहरुले प्रायः भविष्यको वित्तीय दायित्वहरु पूरा गर्न दीर्घकालीन लगानी राख्छन्। यीमध्ये केही सम्पत्ति नगद आवश्यक पर्दा छिटो बेच्न गाह्रो हुन सक्छ। बीमा कम्पनीहरुका लागि दाबी भुक्तानी गर्न र अन्य वित्तीय प्रतिबद्धताहरु पूरा गर्न नगदमा पहुँच महत्वपूर्ण छ।
बजारमा गिरावटको समयमा घट्दो सम्पत्ति मूल्य र नगदको बढ्दो मागले संस्थाहरुलाई घाटामा लगानी बेच्न बाध्य पार्न सक्छ। यस्तो बिक्रीले वित्तीय दबाब बढाउन सक्छ र बजारहरुमा अस्थिरता फैलाउन सक्छ। आईएमएफको चेतावनीले व्यापक बीमा दाबी भुक्तानी संकटको प्रमाणको सट्टा वित्तीय स्थिरतामा सम्भावित जोखिमहरुका बारेमा चिन्ता गर्दछ।
निजी ऋण र कार्ज जोखिम
आईएमएफले निजी ऋण बजारहरुमा बढ्दो कर्जा र तरलता जोखिमहरुका बारेमा पनि चेतावनी दिएको छ। जहाँ लगानी कोष र अन्य गैरबैंक ऋणदाताहरुले व्यवसायहरुलाई कर्जा प्रदान गर्छन्। उधारो पैसामा भारी निर्भरताले सम्पत्तिको मूल्य घट्दा वा ऋण लागत बढ्दा वित्तीय दबाब बढाउन सक्छ।
प्रतिवेदनले उधारोको पैसा प्रयोग गरेर र समान लगानी रणनीतिहरु पछ्याउँदा हेज कोषसँग सम्बन्धित जोखिमहरुलाई पनि उजागर गरेको छ। बजार तनावको समयमा यी गतिविधिले अस्थिरता बढाउन सक्छन् र प्रमुख बीमा ब्रोकर र अन्य सम्बन्धित वित्तीय संस्थाहरुलाई असर गर्न सक्छन्। केही बैंकहरुमा कमजोरी र वित्तीय संस्थाबीचको घनिष्ठ सम्बन्धले पनि बजार तनाव फैलिन अनुमति दिन सक्छ।
मुद्रास्फीति, बन्ड उपज र एआई लगानी जोखिम
नवीकृत मुद्रास्फीति र सरकारी वित्तमाथिको चिन्ताले सरकारी बन्ड उपजमा तीव्र वृद्धि निम्त्याउन सक्ने आईएमएफले चेतावनी दिएको छ। उच्च बन्ड उपजले सामान्यतया अवस्थित निश्चित–दर बन्डहरुको बजार मूल्य घटाउँछ। यसले बीमा कम्पनी र पेन्सन कोषहरुलाई असर गर्न सक्छ।
आईएमएफले एआईसँग सम्बन्धित लगानीको अपेक्षा पूरा नभएमा वित्तीय बजारले घाटा व्यहोर्न सक्ने चेतावनी पनि दिएको छ। एआईएमएफसँग सम्बन्धित सम्पत्तिको मूल्यमा तीव्र गिरावटले लगानीकर्ताहरुमा विशेषगरी ऋण लिने वा केन्द्रित लगानी राख्नेहरुमा धेरै भर पर्नेहरुमा दबाब दिन सक्छ।
वित्तीय संस्थाहरुलाई साइबर खतरा
आईएमएफले बढ्दो जटिल साइबर खतराहरुलाई वित्तीय स्थिरताको लागि अर्को जोखिमका रुपमा पहिचान गरेको छ। बीमा कम्पनी र अन्य वित्तीय संस्थाहरु डिजिटल प्रणालीहरुमा बढी भर पर्ने भएकोले साइबर आक्रमणहरुले भुक्तानी, दाबी प्रशोधन र ग्राहक सेवाहरुमा बाधा पुर्याउन सक्छ। एक प्रमुख साइबर घटनाले धेरै जोडिएका वित्तीय संस्थाहरुलाई पनि असर गर्न सक्छ। जसले अवरोधहरुको समयमा बलियो साइबर सुरक्षा र आवश्यक सेवाहरु कायम राख्न योजनाहरुको आवश्यकतालाई उजागर गर्दछ।
बलियो वित्तीय सुरक्षाका लागि आईएमएफको आह्वान
आईएमएफले बलियो जोखिम व्यवस्थापन, बढी पारदर्शिता र वित्तीय प्रणालीमा ऋण र तरलता जोखिमहरुको नजिकबाट निगरानीको लागि आह्वान गरेको छ। यसले केही उदीयमान बजारहरुमा कमजोर वित्तीय सुरक्षा र कम विकसित वित्तीय बजारहरु भएका अर्थतन्त्रहरुमा कम पारदर्शी वित्तपोषणमा बढ्दो निर्भरताका बारेमा पनि चिन्ता व्यक्त गरेको छ। यी कमजोरीले वित्तीय जोखिमहरुलाई पहिचान गर्न र व्यवस्थापन गर्न गाह्रो बनाउन सक्छ।
बीमा कम्पनी र पेन्सन कोषहरुका लागि निष्कर्षहरुले नगदमा पहुँच कायम राख्ने, लगानीलाई सावधानीपूर्वक व्यवस्थापन गर्ने र अचानक बजार तनावका लागि तयारी गर्ने महत्वलाई प्रकाश पार्छ। –एजेन्सी
