काठमाडौं। सुपर एल निनोको प्रभावका कारण आगामी महिना अफ्रिकाको साहेल क्षेत्रमा अत्यधिक गर्मी हुन सक्छ। नयाँ अनुसन्धानका अनुसार सेप्टेम्बर २०२६ र फेब्रुअरी २०२७ बीचमा नाइजेरिया, सुडान, नाइजर र चाडमा सामान्य वर्षको तुलनामा करिब ६६ हजार ८०० बढी मृत्यु हुन सक्छ। यीमध्ये लगभग ३१ हजार ४०० थप मृत्यु नाइजेरियामा मात्र अनुमान गरिएको छ।
सुपर एल निनोका कारण बाँकी विश्वमा गर्मी बढ्ने खतरा छ। अनुसन्धानका अनुसार सन् २०२६ को जुनदेखि फेब्रुअरी २०२७ सम्म विश्वमा गर्मीका कारण करिब ४.५१ लाख थप मृत्यु हुन सक्छ। गरिब देशहरुमा यसको प्रभाव बढी हुने खतरा छ। किनकि ती देशमा कम बिजुली र गर्मीबाट बच्ने साधनहरु छन्।
सहेल अफ्रिकाको एउटा ठूलो क्षेत्र हो। जुन सहारा मरुभूमिको दक्षिणमा फैलिएको छ। यसमा धेरै देश आउँछन्। यसपटक गर्मीको प्रभाव सबैभन्दा बढी नाइजेरिया, सुडान, नाइजर र चाडमा पर्ने अनुमान गरिएको छ। अनुसन्धानका अनुसार नाइजेरियामा ३१ हजार ४००, सुडानमा १७ हजार ५००, नाइजरमा १० हजार र चाडमा ८ हजार थप मृत्यु हुन सक्छ। यसको मतलब यी चार देशमा कुल ६६ हजार ८०० थप मृत्यु हुने अनुमान गरिएको छ।
यी देशमा धेरै मानिस खेतीपाती र अन्य कामको लागि बाहिर बस्छन्। चर्को गर्मीमा लामो समयसम्म बाहिर बस्दा शरीरमा प्रतिकूल असर पर्न सक्छ। यसले डिहाइड्रेसन र गर्मी स्ट्रोकजस्ता समस्याहरु निम्त्याउन सक्छ।
विद्युत् अभाव पनि ठूलो समस्या
गर्मीबाट बच्न पंखा, कुलर वा एयर कन्डिसनर चलाउन बिजुली आवश्यक हुन्छ। तर, यी देशमा ठूलो जनसंख्याको बिजुलीको पहुँच छैन। नाइजरमा २०२४ मा २१ प्रतिशत मानिसमा मात्रै बिजुली थियो भने चाडमा यो संख्या १३ प्रतिशत थियो। यस्तो अवस्थामा धेरैलाई घरभित्रै बसेर पनि गर्मीबाट बच्न सजिलो हुँदैन। नाइजेरियामा पनि बिजुलीको समस्या कायमै छ। सुडानमा युद्धका कारण बिजुली र अन्य अत्यावश्यक सुविधाहरुमा क्षति पुगेको छ। गरिबीका कारण मानिसले चिसो उपकरण किन्न पाएका छैनन्।
मृत्युको अनुमान कसरी गरियो ?
अनुसन्धानकर्ताहरुले ईसीएमडब्ल्यूएफको मौसम पूर्वानुमान प्रयोग गरे। यसमा आगामी ६ महिनामा तापक्रम सामान्यभन्दा कति बढी हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ। यसपछि विश्वका २४ हजार ३७८ क्षेत्रको तापक्रम र मृत्युसँग सम्बन्धित पुराना तथ्यांक हेरिएको थियो। यसका लागि सन् १९९६ देखि २०२५ सम्मको डाटा प्रयोग गरिएको थियो। यी तथ्यांकका आधारमा सामान्य वर्षको तुलनामा यसपटक गर्मीका कारण थप मृत्यु हुने अनुमान गरिएको हो।
अत्याधिक गर्मीले वृद्धवृद्धा, साना बालबालिका र पहिल्यै बिरामी परेका मानिसलाई बढी असर पार्न सक्छ। यसका साथै किसान र खुलामा काम गर्ने मानिसहरु पनि बढी जोखिममा छन्। विशेषगरी ती ठाउँमा खतरा बढ्छ जहाँ मानिसहरुसँग आफ्नो घर चिसो राख्ने साधन छैन। अत्यधिक गर्मीमा लगातार काम गर्दा शरीरको तापक्रम बढ्न सक्छ र गर्मी स्ट्रोकको जोखिम हुन सक्छ।
यी कदम समयमै लिन आवश्यक
गर्मीका कारण हुने मृत्यु कम गर्न सरकारले पूर्वतयारी गर्न सक्छ। गर्मीको चेतावनी दिएर समयमै मानिसहरुलाई सचेत गराउन सकिन्छ। उच्च जोखिम भएका क्षेत्रहरुमा शीतलन केन्द्रहरु र पानीको व्यवस्था गर्न सकिन्छ। बाहिर काम गर्नेहरुको कामको घन्टा पनि परिवर्तन गर्न सकिन्छ। ता कि तिनीहरु दिनको तीव्र गर्मीबाट बच्न सकून्।
अस्पतालमा अतिरिक्त कर्मचारी, औषधि र अत्यावश्यक सामग्री पहिल्यै राख्नुपर्ने हुन्छ। अनुसन्धानकर्ताहरुका अनुसार यी तथ्यांक अनुमानित हुन् तर तिनीहरुबाट आउने खतरा अनुमान गर्न सकिन्छ। समयमै तयारी गरिएमा अत्याधिक गर्मीका कारण हुने क्षति र मृत्युलाई कम गर्न सकिन्छ। –एजेन्सी
