काठमाडौं । अहिले सन् २००८ को महामन्दीको जस्तै परिदृश्य देखा परिरहेको छ। होर्मुज स्ट्रेट बन्द हुनुलाई प्रमुख कारणका रुपमा हेरिएको छ। रेपिडन इनर्जी ग्रुपले अगस्टसम्म होर्मुज समुद्रीमार्ग बन्द हुँदा सन् २००८ को महामन्दी जस्तै आर्थिक संकटको जोखिम बढ्ने जनाएको छ।
सल्लाहकार फर्मले अनुमान गरेको छ कि जुलाईमा होर्मुज पुनः खोल्दा औसत तेलको माग प्रतिदिन २.६ मिलियन ब्यारेलले घट्नेछ र गर्मीसम्ममा बेन्चमार्क ब्रेन्ट क्रुडको फ्युचर्स बजार मूल्य प्रतिब्यारेल लगभग १३० डलरसम्म पुग्न सक्छ।
रेपिडनका अनुसार यदि जुलाईपछि पनि अवरोध जारी रह्यो भने अगस्ट र सेप्टेम्बरमा आपूर्ति झट्काको क्षतिपूर्ति गर्न मागमा अझ ठूलो गिरावट आवश्यक पर्नेछ। जुन सन् २०२६ मा विश्वव्यापी तेल खपतमा वार्षिक गिरावट ल्याउन पर्याप्त हुन सक्छ।
यो चेतावनी बिहीबार अमेरिका र इरानले तेहरानको युरेनियम भण्डार र होर्मुजको नियन्त्रणमा आफ्नो विरोधाभाषी अडान कायम राखेपछि आएको हो। यद्यपि, अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले वार्तामा केही सकारात्मक संकेत रहेको बताएका छन्।
धेरै विज्ञले यस वर्ष विश्वव्यापी मागमा असामान्य गिरावट आउने अपेक्षा गरेका छन्। अमेरिका, इजरायल र इरानबीचको युद्धले विश्वव्यापी बजारलाई बाधा पुर्याएको छ र महँगी र मूल्य वृद्धिमा मन्दीको डर बढाएको छ। जसले गर्दा तेलको मूल्य फेब्रुअरीको अन्त्यदेखि लगभग दोब्बर भएको छ।
विज्ञहरुका अनुसार त्यस समयमा यस्तै तेलको मूल्य वृद्धि हुने अपेक्षा गरिएको थियो। यद्यपि, समष्टिगत आर्थिक दृष्टिकोणबाट तेलको मूल्य हाल सन् १९७० वा २००७–०८ भन्दा कम छ। रेपिडन विज्ञहरुले एउटा नोटमा लेखेका छन्, ‘तेलको मूल्य रेकर्ड उच्चभन्दा धेरै तल भए पनि यसले जोखिमहरुलाई हटाउँदैन। तेलको मूल्यमा निरन्तर वृद्धिले वित्तीय र समष्टिगत आर्थिक जोखिमहरुलाई अझ बढाउन सक्छ।’
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकाले अन्ततः इरानको युरेनियम भण्डार पुनः प्राप्ति गर्ने बताएका छन्। अन्यथा इरानले आणविक हतियार विकास गर्न प्रयोग गर्नेछ। यद्यपि, तेहरानले आफ्नो लक्ष्य पूर्ण रुपमा शान्तिपूर्ण सम्बन्ध कायम राख्नु रहेको बताउँछ र त्यसैले ऊ आणविक हतियार विकास गर्न चाहन्छ। दुई देशहरुबीचको तनाव उच्च रहेको छ। जसले गर्दा तेलको मूल्य बढ्दै र घट्दै गएको छ।
बिहीबारको अस्थिर व्यापार सत्रमा तेलको मूल्यमा उल्लेखनीय उतारचढाव आएको छ। द्वन्द्वको समाधानको अनिश्चित सम्भावना सुरुमा प्रतिब्यारेल १०२ डलरमा झरेको थियो। तर, त्यसपछि १०५ डलर नजिक पुग्यो।
ट्रम्पले भनेका छन्, ‘यदि इरानबाट सकारात्मक प्रतिक्रिया प्राप्त भएन भने इरानमाथि आक्रमण पुनः सुरु गर्न तयार छौँ।’
अमेरिका र इजरायलले गत फेब्रुअरीको अन्त्यमा इरानमाथि आक्रमण सुरु गरेका थिए। इरानको क्रान्तिकारी गार्डहरुले चेतावनी दिएका छन् कि नयाँ आक्रमणहरुले इरानी क्षेत्रभन्दा बाहिर प्रतिशोध लिनेछन्। –एजेन्सी
