काठमाडौं । सन् २०२५ जुन १२ मा भारतको अहमदाबादमा भएको एयर इन्डियाको उडान एआई १७१ को दुर्घटनाले लगभग ४७ करोड ५० डलर बीमा दाबी पर्ने अनुमान गरिएको छ। जुन यसलाई भारतको इतिहासको सबैभन्दा ठूलो उड्डयन बीमा घाटामध्ये एउटा बनाएको छ।
अहमदाबादबाट लन्डन ग्याटविकका लागि निर्धारित उडान सञ्चालन गरिरहेको बोइङ ७८७–८ ड्रिमलाइनर उडान भरेको केही समयपछि घना बस्ती भएको क्षेत्रमा दुर्घटनाग्रस्त भयो। दुर्घटनामा यात्रु, चालक दल र जमिनका कर्मचारीसहित २४१ जनाको मृत्यु भयो भने दर्जनौँ घाइते भए। यो दुर्घटनाबाट एक यात्रु बाँचे।
बीमा उद्योग अनुमानका अनुसार कुल क्षतिमा हल र दायित्व दुवै दाबी समावेश हुने अपेक्षा गरिएको छ। विमान र यसको इन्जिनमा भएको क्षति लगभग १२ करोड ५० लाख डलर हुने अनुमान गरिएको छ। दाबीको यो भाग पहिले नै भारतीय बीमा कम्पनीहरु र अन्तर्राष्ट्रिय पुनर्बीमा कम्पनीहरुको संयोजनमार्फत प्रशोधन गरिएको बताइएको छ।
धेरैजसो घाटा यात्रुको मृत्यु, चालक दलको क्षतिपूर्ति, तेस्रो–पक्ष सम्पत्ति क्षति र जमिनमा भएको चोटपटकसँग सम्बन्धित दायित्व दाबीहरुबाट आउने अपेक्षा गरिएको छ। बजार अनुमानले यी दाबी ३५ करोड ५० लाख डलर पुग्न सक्ने देखाउँछ।
सन् २०२५ को सुरुवातसम्म नवीकरण गरिएको एयर इन्डियाको उड्डयन बीमा कार्यक्रमलाई टाटा एआईजी जनरल इन्स्योरेन्सले घरेलु रुपमा व्यवस्थापन गरेको थियो। जसमा अन्तर्राष्ट्रिय पुनर्बीमाको उल्लेखनीय हिस्सा थियो। उद्योग स्रोतहरुले संकेत गर्छन् कि एयरलाइन्सको उड्डयन जोखिमको लगभग ९५ प्रतिशत एआईजी, एक्सा र एलियान्जजस्ता फर्महरुसहित विश्वव्यापी पुनर्बीमा कम्पनीहरुलाई दिइएको थियो।
दुर्घटनाग्रस्त विमानले हालैको इन्जिन प्रतिस्थापन पछि बढेको बीमा कभरेज प्राप्त गरेको बताइएको छ र विमानको कभरेज लगभग १० करोड १० लाख डलर पुगेको विश्वास गरिन्छ।
दुर्घटनापछिका हप्ताहरुमा एयर इन्डिया र मूल कम्पनी टाटा समूहले प्रभावित परिवारहरुका लागि अन्तरिम क्षतिपूर्ति उपायहरुको घोषणा गरे। मृतक यात्रु र प्रभावित जमिन पीडितका परिवारहरुलाई लगभग ३० हजार डलरको प्रारम्भिक भुक्तानी गरिएको बताइएको छ। टाटा समूहले चिकित्सा सहायता, कल्याणकारी सहयोग र स्मारक ट्रस्ट स्थापनाको अतिरिक्त प्रत्येक मृतक पीडितका लागि लगभग १ लाख १९ हजार डलरको अनुग्रह क्षतिपूर्तिको वाचा पनि गरेको छ। यी स्वैच्छिक भुक्तानीहरु मोन्ट्रियल कन्भेन्सनअन्तर्गत औपचारिक बीमा दायित्वबाट अलग छन्। जसले अन्तर्राष्ट्रिय हवाई यात्रा दुर्घटनाहरुका लागि आधारभूत क्षतिपूर्ति मापदण्ड निर्धारण गर्दछ। अन्तिम क्षतिपूर्ति रकम अन्ततः वार्ता गरिएको सम्झौता वा मुद्दाको परिणाममा निर्भर हुन सक्छ।
प्रतिवेदनहरुअनुसार केही अवस्थामा एयरलाइन्स र अन्य पक्षहरुविरुद्ध भविष्यमा कानुनी दाबीहरु सीमित गर्ने छुट सम्झौताहरुको अधीनमा एयर इन्डियाले केही परिवारलाई पूर्ण र अन्तिम सम्झौता प्याकेज प्रस्ताव गर्न थालेको छ। कानुनी सल्लाहकारहरुले प्रभावित परिवारलाई त्यस्ता सम्झौता स्वीकार गर्नुअघि सावधानीपूर्वक समीक्षा गर्न सल्लाह दिएका छन्।
यसैबीच भारतीय जीवन बीमा निगम र अन्य बीमा कम्पनीहरुले प्रभावित बीमितहरुका लागि जीवन बीमा दाबी प्रशोधनलाई छिटो बनाउन कागजात आवश्यकताहरु सरल बनाएका छन्। यसको दुखद् मानवीय प्रभावभन्दा बाहिर एआई १७१ प्रकोपले भारतको उड्डयन बीमा र पुनर्बीमा ढाँचाका लागि एउटा प्रमुख परीक्षा खडा गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। उद्योग विज्ञहरु भन्छन्, ‘क्षतिको मात्राले खतरनाक उड्डयन घटनाहरूको व्यवस्थापनमा विश्वव्यापी जोखिम–साझेदारी व्यवस्थाको महत्वलाई उजागर गर्दछ।’
दुर्घटनाको कारणबारे अनुसन्धान अझै जारी छ र यसको निष्कर्षले भविष्यमा उड्डयन सुरक्षा प्रोटोकल, अन्डरराइटिङ अभ्यास र क्षेत्रभरि बीमा मूल्य निर्धारणलाई असर गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। –एजेन्सी
