काठमाडौं । तेल विश्वव्यापी रुपमा महत्वपूर्ण छ। एक ब्यारेल कच्चा तेल धेरै उपयोगी उत्पादन बनाउन प्रयोग गरिन्छ।
एक ब्यारेलमा ४२ ग्यालन वा १५९ लिटर तेल हुन्छ। प्रशोधन गर्दा यसले विभिन्न उत्पादनहरु उत्पादन गर्दछ। तलको इन्फोग्राफिक अनुसार एक ब्यारेलबाट प्राप्त मुख्य उत्पादनहरु निम्नानुसार छन्ः
कच्चा तेलको ब्यारेलबाट उत्पादनहरु र मात्रा
पेट्रोल कच्चा तेलको ब्यारेलबाट सबैभन्दा बढी उत्पादन हुने उत्पादन हो। जुन ४२ प्रतिशत रहेको छ। डिजेल दोस्रो स्थानमा २७ प्रतिशतका साथ रहेको छ। जेट इन्धन १० प्रतिशत र एलपीजी –ग्यास) ४ प्रतिशत उत्पादन हुन्छ।
पेट्रोकेमिकल फिडस्टकहरु (प्लास्टिक, औषधि, आदि बनाउनका लागि कच्चा पदार्थ) ७ प्रतिशत उत्पादन हुन्छ। समुद्री इन्धन वा भारी इन्धन तेल ५ प्रतिशत, लुब्रिकेन्ट र मोम २ प्रतिशत र डामर ३ प्रतिशत उत्पादन हुन्छ। यी प्रतिशत रिफाइनरी र कच्चा तेलको प्रकारका आधारमा थोरै फरक हुन सक्छन्।
यी उत्पादन कहाँ प्रशोधित गरिन्छ ?
कच्चा तेल रिफाइनरीहरुमा प्रशोधन गरिन्छ। विश्वभर हजारौँ रिफाइनरीहरु छन्। अमेरिका, चीन, भारत, रुस, साउदी अरेबियाजस्ता प्रमुख देशमा ठूला रिफाइनरी छन्।
रिफाइनरीमा कच्चा तेललाई फरक तापक्रममा तताइन्छ र छुट्याइन्छ। यसलाई फ्र्याक्सनल डिस्टिलेसन भनिन्छ। पेट्रोलजस्ता हल्का उत्पादन माथि उठ्छन्। जब कि भारी उत्पादनहरु तल रहन्छन्।
यी उत्पादनहरु कसरी वितरण गरिन्छ ?
रिफाइनरीमा उत्पादनहरु उत्पादन गरेपछि तिनीहरुलाई पाइपलाइन, ट्यांकर जहाज, रेल र ट्रकमार्फत देश र विश्वभर पठाइन्छ।
पेट्रोल र डिजेलः पेट्रोल पम्पहरुमा डेलिभर गरिन्छ।
जेट इन्धनः विमानस्थलहरुमा जान्छ।
एलपीजी (ग्यास): सिलिन्डरमा घरहरुमा डेलिभर गरिन्छ।
पेट्रोकेमिकलः प्लास्टिक, रङ, टायर र औषधि कारखानामा प्रयोग गरिन्छ।
डामरः सडक निर्माणका लागि प्रयोग गरिन्छ।
तेल कम्पनीहरु सरकार र बजारको मागले वितरणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। मूल्यहरु अन्तर्राष्ट्रिय बजार, आपूर्ति र मागमा निर्भर गर्दछ।
आज पनि हाम्रो दैनिक जीवन तेलमा धेरै निर्भर छ। कार, हवाईजहाज, बिजुली र प्लास्टिकका सामानहरु सबै कुरा तेलसँग जोडिएको छ। तर, संसार अब विद्युतीय सवारीसाधन र नवीकरणीय ऊर्जा (सूर्य, हावा)तर्फ अघि बढिरहेको छ। भविष्यमा तेलको माग घट्न सक्छ तर यो ऊर्जा र रासायनिक उद्योगहरुको जग बनेको छ।
एक ब्यारेल कच्चा तेलले हामीलाई इन्धनमात्र नभएर सयौँ उपयोगी चीजहरु प्रदान गर्दछ। ४२ प्रतिशत पेट्रोल र २७ प्रतिशत डिजेलका साथै जेट इन्धन, ग्यास र प्लास्टिकका कच्चा पदार्थहरु रिफाइनरीहरुमा उत्पादन गरिन्छ र त्यसपछि विश्वव्यापी रुपमा वितरण गरिन्छ। तेल उद्योग अर्थतन्त्रको एउटा महत्वपूर्ण भाग हो र हाम्रो आधुनिक जीवनशैलीलाई शक्ति प्रदान गर्न प्रमुख भूमिका खेल्छ। –एजेन्सी
