काठमाडौं । इरान युद्धका कारण पश्चिम एसियामा तनाव बढ्दै गएको छ। आज सोमबार यो युद्धको २४ औँ दिन हो। यो युद्धले कच्चा तेलको मूल्यमा वृद्धि भएको छ। ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य धेरै दिनदेखि प्रतिब्यारेल १०० डलरभन्दा माथि रहेको छ।
यसैबीच अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सी (आईईए) का प्रमुखले एउटा चेतावनी जारी गरेका छन्। जसले विश्वव्यापी रूपमा चिन्ता बढाएको छ। उनले पश्चिम एसियामा हुने द्वन्द्वबाट कुनै पनि देश अछुतो नरहेको चेतावनी दिएका छन्। यस युद्धबाट हुने आर्थिक विनाशबाट प्रत्येक देश प्रभावित हुनेछ।
आईईएका प्रमुख फातिह बिरोलले इरान युद्धले विश्व अर्थतन्त्रका लागि गम्भीर खतरा निम्त्याइरहेको चेतावनी दिए। ‘यो युद्धले विश्वव्यापी ऊर्जा संकट सिर्जना गर्नेछ। जसबाट कुनै पनि देश अछुतो रहने छैन’, अस्ट्रेलियामा राष्ट्रिय प्रेस क्लबको भेलाम उनले भने, ‘इरान युद्धबाट उत्पन्न ऊर्जा संकटलाई सन् १९७० मा भएको रुस–युक्रेन युद्ध र सन् २०२२ को युद्धसरह रहेको छ।’
यो संकट कति ठूलो ?
बिरोलले यो संकट उल्लेखनीय रुपमा ठूलो भएको बताए। ‘इरान–इजरायल/अमेरिकी युद्धबाट उत्पन्न संकट दुई तेल संकट र एक ग्यास संकटबराबर हो’, उनले भने, ‘विश्व अर्थतन्त्र आज कठिन चरणबाट गुज्रिरहेको छ। यसबाहेक यो युद्धले एक महत्वपूर्ण खतरा निम्त्याइरहेको छ।’
बिरोलले सन् १९७० को दशकको दुई तेल संकटको समयमा विश्वले प्रतिदिन १ करोड ब्यारेलको कुल क्षति व्यहोर्नु परेको उल्लेख गरे। ‘यसविपरीत आजको आपूर्ति प्रतिदिन १ करोड १० लाख ब्यारेलले घटेको छ’, उनले भने, ‘जुन अघिल्ला दुई ठूला झट्काभन्दा बढी हो।’
तेलको ४० स्थानमा क्षति
बिरोलले विश्वलाई चेतावनी पनि दिए कि यदि संकट यस दिशामा जारी रह्यो भने कुनै पनि देश यसको परिणामबाट बच्न सक्षम हुने छैन। ‘यसलाई समाधान गर्न तत्काल विश्वव्यापी प्रयास आवश्यक छ’, उनले भने, ‘पश्चिम एसिया वा मध्यपूर्वमा युद्धका कारण कम्तीमा ९ देशमा ४० ऊर्जा सम्पत्तिहरु गम्भीर वा गम्भीर रुपमा क्षतिग्रस्त भएका छन्।’
हर्मुज खोल्न माग
युद्ध चौथो हप्तामा प्रवेश गर्दै गर्दा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र तेहरानबीचको शब्द युद्ध तीव्र भएको छ। राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानलाई अवरुद्ध गरिएको होर्मुज स्ट्रेट पुनः खोल्न माग गरेका छन्। विश्वको लगभग २० प्रतिशत तेल र ग्यास ढुवानी यही मार्ग हुँदै जान्छ। यो अवरोधले पेट्रोलियम पदार्थको आवागमन लगभग रोकिएको छ। –एजेन्सी
