काठमाडौं । इरान र अमेरिका–इजरायलबीचको चलिरहेको युद्धका बीचमा एउटा नयाँ खतरा देखा पर्दैछ। तेल र ग्यासपछि पानी यस द्वन्द्वमा सबैभन्दा ठूलो संकट बन्न सक्छ।
धेरै खाडी देशहरुको जनसंख्या पिउने पानीका लागि डिसेलिनेसन प्लान्टहरुमा निर्भर छ र यी प्लान्टहरु अब मिसाइल वा ड्रोन आक्रमणको जोखिममा पर्न सक्छन्। यसैबीच बहराइनले इरानले यस्तै डिसेलिनेसन प्लान्टमा आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ।
पर्सियन खाडी तटमा सयौँ डिसेलिनेसन प्लान्ट छन्। यी प्लान्टले पिउने पानी सिर्जना गर्न समुद्री पानीबाट नुन निकाल्छन्। यी प्लान्टमा क्षतिले धेरै प्रमुख खाडी सहरहरुमा गम्भीर पानीको अभाव निम्त्याउन सक्छ।
खाडी देशहरुको पानीको आवश्यकताको ठूलो हिस्सा यस डिसेलिनेसन प्रविधिमार्फत पूरा गरिन्छ। कुवेतमा यसको पिउने पानीको लगभग ९० प्रतिशत डिसेलिनेसनबाट आउँछ। ओमानमा यो संख्या लगभग ८६ प्रतिशत छ। जब कि साउदी अरबमा लगभग ७० प्रतिशत पिउने पानी डिसेलिनेसनमार्फत उत्पादन गरिन्छ। यो प्रविधिलाई रिभर्स ओस्मोसिस भनिन्छ।
पानी खाडी देशहरुका लागि वास्तविक खतरा
मध्यपूर्व बाहिरकाहरुका लागि यस युद्धको सबैभन्दा ठूलो चिन्ता तेलको मूल्यमा पर्ने प्रभाव हो। किनकि खाडी क्षेत्रले विश्वको कच्चा तेलको लगभग एक तिहाइ निर्यात गर्दछ। यद्यपि, एसोसिएटेड प्रेसको प्रतिवेदनअनुसार विज्ञहरु विश्वास गर्छन् कि खाडी देशहरुका लागि वास्तविक खतरा पानीको पूर्वाधार हुन सक्छ।
फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलीले इरानमा गरेको आक्रमणबाट सुरु भएको युद्धमा धेरै महत्वपूर्ण पूर्वाधारहरु नजिकै आक्रमण भइसकेको छ। मार्च २ मा इरानी आक्रमणहरुले दुबईको जेबेल अली बन्दरगाहलाई लक्षित गरे। यो आक्रमण दुबईलाई पिउने पानी आपूर्ति गर्ने विश्वको सबैभन्दा ठूलो डिसेलिनेसन प्लान्टहरुमध्ये एकबाट लगभग १२ माइल टाढा भएको थियो।
यूएई र कतारमा पानी प्लान्टहरुमा आक्रमण
संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई)को फुजैराह एफ–१ पावर एनड वाटर कम्प्लेक्स र कुवेतको दोहा वेस्ट डिसेलिनेसन प्लान्टनजिकै पनि क्षति भएको खबर आएको छ। यद्यपि विज्ञहरुका अनुसार इरानले जानाजानी पानी प्लान्टहरुलाई लक्षित गरेको कुनै निर्णायक प्रमाण छैन।
धेरै डिसेलिनेसन प्लान्टहरु पावर प्लान्टहरुसँग जोडिएका छन्। यसको अर्थ यदि बिजुली पूर्वाधारमा आक्रमण भयो भने डिसेलिनेसन प्रक्रिया पनि अवरुद्ध हुन सक्छ। विज्ञहरु विश्वास गर्छन् कि यदि पानी प्लान्टहरुलाई जानाजानी लक्षित गरियो भने यसले खाडी देशहरुलाई युद्धमा संलग्न हुन बाध्य पार्न सक्छ।
यदि आक्रमण भयो भने सम्पूर्ण पानी प्रणाली ठप्प
खबरहरुका अनुसार पानी उद्योग विज्ञ एड कुलिनेन भन्छन्, ‘डिसेलिनेसन प्रणाली धेरै घटकहरुमा निर्भर गर्दछ, जस्तै– सेवन प्रणाली, उपचार सुविधा र ऊर्जा आपूर्ति। यी मध्ये कुनै पनि घटकमा क्षतिले सम्पूर्ण प्रणालीलाई बाधा पुर्याउन सक्छ।’
एउटा पुरानो अमेरिकी कूटनीतिक दस्तावेजले यो पनि चेतावनी दिएको छ कि यदि साउदी अरेबियाको जुबैल डिसेलिनेसन प्लान्ट वा यसको पाइपलाइन गम्भीर रुपमा क्षतिग्रस्त भयो भने राजधानी रियाद एक हप्ताभित्र खाली गर्नुपर्ने हुन सक्छ। साउदी अरेबिया र संयुक्त अरब इमिरेट्सले पाइपलाइन, जलाशय र ब्याकअप प्रणालीहरुमा ठूलो लगानी गरेको छ भने बहराइन, कतार र कुवेतजस्ता साना देशसँग सीमित वैकल्पिक स्रोतहरु छन्।
अर्कोतर्फ इरान आफैँ डिसेलिनेसनमा धेरै निर्भर छैन। यसको धेरैजसो पानी नदी, बाँध र भूजलबाट आउँछ। तर, लामो समयसम्मको खडेरीका कारण तेहरानको जलाशयहरुको स्तर पनि खतरनाक रुपमा घटेको छ। इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानले यदि स्थितिमा सुधार भएन भने राजधानी तेहरान पनि खाली गर्नुपर्ने हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। –एजेन्सी
