काठमाडौं । मध्यपूर्वमा युद्धले अब फरक मोड लिइरहेको छ। इरानले साउदी अरेबियाको तेल प्रशोधन केन्द्रहरुमा गोलाबारी गरेको छ। यसले हर्मुजको जलडमरुमबाट गुज्रने कुनै पनि तेल ट्यांकर वा जहाजमाथि आक्रमण गरिने महत्वपूर्ण घोषणा पनि गरेको छ।
यो त्यही कोरिडोर हो, जहाँबाट विश्वको २० प्रतिशत ऊर्जा आयात हुन्छ र भारतको ५० प्रतिशत कच्चा तेल आयात हुन्छ। फलस्वरुप विश्वव्यापी तेल संकट गहिरो हुँदै गएको देखिन्छ। जसले गर्दा कच्चा तेलको मूल्यमा निरन्तर वृद्धि भइरहेको छ। सोमबार कच्चा तेलको मूल्य १० प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको थियो भने मंगलबार २.५५ प्रतिशतले थप वृद्धि भएको थियो।
विज्ञहरुका अनुसार यो संकट बढ्न सक्छ र विश्वव्यापी तेलको मूल्य अझ बढ्न सक्छ। सम्भावित रुपमा प्रतिब्यारेल १०० डलर नाघ्न सक्छ। यसको अर्थ विश्वव्यापी कच्चा तेलको संकट बढिरहेको छ। यद्यपि, भारत यो संकटको सामना गर्न लगभग पूर्ण रुपमा तयार छ।
भारतको तयारी के छ ?
इकोनोमिक टाइम्सका अनुसार, सरकार र उद्योगबीच भइरहेको छलफलसँग परिचित व्यक्तिहरुले भारतले हर्मुज जलडमरुमको अवरोधका कारण उत्पन्न आपतकालीन तेल अभावलाई पूरा गर्न पेट्रोल र डिजेल निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाउने, रुसबाट कच्चा तेल आयात बढाउने र एलपीजी रासनिङजस्ता माग–व्यवस्थापन उपायहरु लागू गर्नेजस्ता धेरै आपतकालीन विकल्पहरु विचार गरिरहेको बताएका छन्।
तेल निर्यात प्रतिबन्ध
भारतले आफ्नो लगभग एक तिहाइ पेट्रोल, एक चौथाइ डिजेल र लगभग आधा उड्डयन इन्धन निर्यात गर्ने भएकोले सरकारले मुख्यतया पेट्रोल र डिजेल निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाउने विचार गरिरहेको छ। सबैभन्दा ठूलो समस्या एलपीजी हो। भारतले आफ्नो खपतको लगभग दुई तिहाइ आयातमा निर्भर गर्दछ र सीमित इन्भेन्टरीहरु छन्। भारतले आफ्नो एलपीजीको ८५ देखि ९० प्रतिशत आयात गर्छ।
खपतको कति दिन बाँकी छ?
उद्योग अनुमानका अनुसार यदि आपूर्ति अवरोध भयो भने तटीय इन्भेन्टरी र हर्मुज जलडमरुममा पहिले नै ट्रान्जिट गर्ने कार्गोहरुसहित कुल स्टक दुई हप्ताभन्दा कम हुन्छ। यसैबीच राज्य स्वामित्वमा रहेका रिफाइनरहरु इन्डियन आयल, एचपीसीएल र बीपीसीएलले केही पेट्रोकेमिकल एकीकृत रिफाइनरीहरुमा एलपीजी उत्पादन बढाउन थालेका छन्। भारतको कच्चा तेलको भण्डार २० देखि २५ दिनसम्म रहने अनुमान गरिएको छ।
बढ्यो तेल र ग्यासको मूल्य
सोमबार तेल र ग्यासको मूल्यमा वृद्धि भयो। ब्रेन्ट कच्चा तेलको फ्युचर्स लगभग १० प्रतिशतले बढेर प्रतिब्यारेल ८० डलर पुगेको छ र युरोपेली ग्यासको मूल्य ४० प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको छ। किनकि पश्चिम एसियामा बढ्दो द्वन्द्व र साउदी अरेबियाको रास तनुरा रिफाइनरी र कतारको एलएनजी प्लान्टमा आक्रमणले उत्पादन बन्द गरेको छ। होर्मुजको जलडमरुम अब बन्द छ।
यो युद्ध कहिलेसम्म चल्नेछ ?
विज्ञहरुका अनुसार इरानको सेना र प्रविधि अमेरिका र इजरायलको भन्दा धेरै कम छ। फलस्वरुप यो द्वन्द्व लामो समयसम्म टिक्ने सम्भावना छैन। तर, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यो युद्ध चार हप्तासम्म चल्न सक्ने बताएका छन्। –एजेन्सी
