काठमाडौं । के तपाइँलाई थाहा छ कि सबै जीवित वस्तुहरु बोटबिरुवा, जनावर र मानिसले पनि धेरै हल्का अनि अदृश्य चमक उत्सर्जन गर्छन् ? यो चमक यति मधुरो छ कि यो नाङ्गो आँखाले देख्न सकिँदैन। तर, सन् २०२५ मा क्यानडाको क्यालगरी विश्वविद्यालयका वैज्ञानिकहरुले विशेष क्यामेरा प्रयोग गरेर पहिलो पटक यसलाई स्पष्ट रुपमा अवलोकन र फोटो खिचे। यो खोजले विश्वव्यापी रुपमा एक अनुभूति जगाएको छ। केही मानिसहरुले यो प्रकाशलाई आत्मा, शरीरलाई शक्ति दिने ऊर्जा वा प्राणवायु भनिरहेका छन्। तर, सत्य फरक छ।
यो चमक के हो ?
यो चमकलाई बायोफोटोन वा अल्ट्राविक फोटोन उत्सर्जन (यूपीई) भनिन्छ। यो जादु वा आत्माको प्रकाश होइन। तर, जीवित कोषहरुमा सामान्य रासायनिक प्रतिक्रियाहरुको परिणाम हो। जब कोषहरुले ऊर्जा (मेटाबोलिज्म) उत्पादन गर्छन्, केही खास अणुहरु (जस्तै माइटोकोन्ड्रिया) मा इलेक्ट्रोनहरु उत्साहित हुन्छन्।
जब यी इलेक्ट्रोनहरु आफ्नो सामान्य अवस्थामा फर्किन्छन् तब प्रकाशका धेरै हल्का कणहरु (फोटोन) उत्सर्जित हुन्छन्। यो प्रकाश यति कमजोर छ कि सामान्य प्रकाशभन्दा लाखौँ गुणा कम प्रतिवर्गसेन्टिमिटर प्रतिसेकेन्डमा १० देखि १००० फोटनमात्र उत्सर्जन हुन्छ।
अनुसन्धानले के भन्छ ?
क्यालगरी विश्वविद्यालयका भौतिकशास्त्री डेनियल ओब्लाकको नेतृत्वमा रहेको टोलीद्वारा यो अध्ययन गरिएको थियो।
- रौँ नभएका मुसाहरु प्रयोग गरिएको थियो। ता कि कपालले प्रकाशलाई रोक नपारोस्।
- चार जीवित मुसालाई पूर्ण रुपमा अँध्यारो कोठामा राखिएको थियो।
- विशेष क्वान्टम क्यामेरा (ईएमसीसीडी क्यामेरा) मार्फत १–२ घन्टाका लागि फोटो खिचिएको थियो।
- यी क्यामेराले व्यक्तिगत फोटोनहरु पनि खिच्न सक्छन्।
- मुसाको सम्पूर्ण शरीरबाट हल्का चमक देखियो।
- त्यसपछि मुसाहरुलाई पीडारहित रुपमा मारियो र फोटो खिचियो। चमक चाँडै गायब भयो।
बिरुवाहरुमा पनि प्रयोगहरु गरियोः इवार्फ अम्ब्रेला ट्री (हेप्टाप्लेरम आर्बोरिकोला) का पातहरु पनि चम्किए। जब पातहरु च्यातियो वा तताइयो तब चमक उज्यालो भयो। यसले सुझाव दिन्छ कि स्ट्रेस (तनाव) वा चोटले चमक बढाउँछ। पहिले यो चमक कोषहरु वा साना क्षेत्रहरुमा मात्र देखिएको थियो। तर, यो सम्पूर्ण शरीरमा पहिलो पटक देखिएको हो।
यो चमक किन महत्वपूर्ण छ ?
यो जीवनसँग जोडिएको छः चमक जीवित रहँदा पनि रहन्छ। यो मृत्युपछि गायब हुन्छ। यसले यो मेटाबोलिज्म (कोशिकाहरुले ऊर्जा उत्पादन गर्ने प्रक्रिया) सँग सम्बन्धित छ भनेर प्रमाणित गर्छ।
कुनै रहस्यवाद छैनः केही मानिसहरु यसलाई आभा वा आत्माको प्रकाश भन्छन्। तर, वैज्ञानिकहरु भन्छन् कि यो एक विशुद्ध भौतिक र जैव रासायनिक प्रक्रिया हो।
भविष्यका फाइदा
- कृषिमाः तिनीहरुलाई नछोइकन बीउको चमक अवलोकन गर्नाले तिनीहरु अंकुरण हुनेछन् वा हुने छैनन् भनेर निर्धारण गर्न मद्दत गर्न सक्छ।
- चिकित्सामाः शल्यक्रिया बिना तन्तु स्वास्थ्य वा चोट पत्ता लगाउने।
- बाली वा वनको अवस्था जाँच गर्ने।
यो खोजले जीवन कति अद्भुत छ भनेर देखाउँछ। हामी सबै भित्रबाट थोरै चम्किन्छौँ। तर यो चमत्कार होइन, यो विज्ञान हो। थप अनुसन्धानले स्वास्थ्य र कृषिमा अनुप्रयोगहरु निम्त्याउन सक्छ। वैज्ञानिक डेनियल ओब्लाक भन्छन् कि यो जीवनको नयाँ संकेत हुन सक्छ। – एजेन्सीको सहयोगमा
