काठमाडौं । दिग्गज आईटी कम्पनी माइक्रोसफ्टले कार्बन उत्सर्जन घटाउन एउटा अनौठो विधि अपनाउने निर्णय गरेको छ। यो विधि मानव फोहोर (मलमूत्र)सँग सम्बन्धित छ।
माइक्रोसफ्टले स्टार्टअप कम्पनी ‘भल्टेड डीप’ सँग १२ वर्षको सम्झौता गर्दैछ। यस सम्झौताअन्तर्गत माइक्रोसफ्टले ४९ लाख टन जैविक फोहोर किन्नेछ। यस फोहोरमा मल, ढलको फोहोर र कागज मिलको उपउत्पादन समावेश छन्।
माइक्रोसफ्टले यो फोहोरलाई हजारौँ फिट तल गाड्नेछ। यसले मिथेन र सीओे₂ जस्ता हरितगृह ग्यासलाई वायुमण्डलमा जानबाट रोक्नेछ। माइक्रोसफ्टले यस सम्पूर्ण परियोजनामा ४१.७ अर्ब डलर खर्च गर्नेछ।
कम्पनीले सन् २०३० सम्ममा कार्बन नकारात्मक हुने लक्ष्य राखेको छ। यसको अर्थ यसले वायुमण्डलबाट उत्सर्जन गर्नेभन्दा बढी कार्बन हटाउनेछ।
माइक्रोसफ्टले ‘भल्टेड डीप’ नामक स्टार्टअपसँग ठूलो सम्झौता गरेको छ। यो सम्झौता कार्बन उत्सर्जन घटाउन हो। ‘भल्टेड डीप’ कम्पनी सन् २०२३ मा सुरु भएको थियो। यो कम्पनीले फोहोर र बेकार जैविक फोहोर संकलन गर्छ। यो फोहोरमा मल, ढलको फोहोर र कागज मिलको उपउत्पादनहरु समावेश छन्।
कम्पनीले यो फोहोरलाई जमिनबाट ५००० फिट मुनि पाइप मार्फत राख्छ। फोहोर जमिनमुनि सड्न रोकिन्छ। यसका कारण मिथेन र सीओ₂ जस्ता ग्यासहरु वायुमण्डलमा फैलिँदैनन्।
क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय–बर्कलेका सहायक प्राध्यापक डेनियल सान्चेजले भने, ‘यो फोहोर फोहोर हो। जसका लागि हाम्रो अरु कुनै काम छैन। तिनीहरु यसलाई जमिनमुनि स्थायी रुपमा जम्मा गर्न चाहन्छन्।’ सान्चेज बायोमास प्रणालीका विशेषज्ञ हुन्। यो प्रणालीले वायुमण्डलबाट सीओ₂ हटाउँछ। उनका अनुसार यो विधि धेरै सजिलो छ।
‘भल्टेड डीप’ विधिले हरितगृह ग्यासहरुमात्र कम गर्दैन, यसले माटो र पानीलाई पनि दूषित हुनबाट रोक्छ। यो दोहोरो फाइदाका कारणले गर्दा माइक्रोसफ्टले यस कम्पनीमा लगानी गरिरहेको छ।
माइक्रोसफ्टले यो कदम किन चाल्यो ?
माइक्रोसफ्टले आजकल धेरै ऊर्जा खपत गरिरहेको छ। विशेषगरी एआईको काममा गरिरहेको यसले धेरै ऊर्जा खपत गरिरहेको छ। यसले कार्बन उत्सर्जन बढाएको छ। सन् २०२० र २०२४ को बीचमा कम्पनीले ७५.५ मिलियन टन सीओ₂ उत्सर्जन गर्यो। माइक्रोसफ्टको लक्ष्य सन् २०३० सम्ममा कार्बन नेगेटिभ बन्ने हो।
सन् २०५० सम्ममा यसले उत्सर्जन गर्नेभन्दा बढी कार्बन हटाउनु पर्छ। यो लक्ष्य प्राप्त गर्न माइक्रोसफ्टले धेरै नयाँ प्रविधिहरुमा काम गरिरहेको छ।
‘भल्टेड डीप’ को परियोजना पनि यी प्रविधिहरुमध्ये एउटा हो। माइक्रोसफ्टले पानामामा पुनः वृक्षरोपण गरिरहेको छ। नर्वेमा यसले फोहोर जलाउँदा निस्कने धुँवालाई कब्जा गर्दै उत्तरी समुद्रमुनि जम्मा गरिरहेको छ।
ब्रायन मार्स माइक्रोसफ्टका ऊर्जा र कार्बन हटाउने वरिष्ठ निर्देशक हुन्। ‘माइक्रोसफ्टले भल्टेड डीपमा लगानी गरेको छ किनभने यसका धेरै फाइदा छन्’, उनले भने, ‘भल्टेड डीप एक फोहोर व्यवस्थापन कम्पनी हो, जुन अब कार्बन डाइअक्साइड हटाउने कम्पनी बनेको छ।’
भल्टेड डीपले पनि धेरै फरक तरिकाले सुरु गरेको छ। कम्पनीका सहसंस्थापकहरु जुलिया रेचेलस्टाइन र उमर अबु–सईदले कहिल्यै कार्बन हटाउने कम्पनी सुरु गर्ने सोचेका थिएनन्। अबु–सईदका बुवाले पहिले तेल क्षेत्रको फोहोरलाई भूमिगत रुपमा इन्जेक्सन गर्ने प्रविधि विकास गरेका थिए। उमरले पछि एडभान्टेक कम्पनीअन्तर्गत यसलाई व्यावसायिक बनाए। उनले लस एन्जलसको फोहोर पानी सुविधाबाट बायोस्लरीमा काम गरे।
आज कम्पनीले लस एन्जलसको बायोसोलिडको लगभग २० प्रतिशत व्यवस्थापन गर्दछ। यसले हचिन्सन, क्यान्ससमा नयाँ प्लान्ट पनि खोलेको छ। यो प्लान्ट कृषि र नगरपालिकाको फोहोरमा चल्छ। पूर्ण क्षमतामा चल्दा प्लान्टले वार्षिक ५० हजार टन कार्बन हटाउने अपेक्षा गरिएको छ।
विश्वका केही भागमा विशेषगरी युरोपमा फोहोरलाई बायोग्यासमा परिणत गरिन्छ। तर, उत्तरी अमेरिकामा ऊर्जा पुनः प्रयोग गर्ने धेरै सुविधाहरु छैनन्। त्यसैले भल्टेड डीप रणनीति यहाँ बढी प्रभावकारी छ। यो प्रक्रियाले सामान्य ड्रिलिंग प्रयोग गर्दछ। यसलाई कुनै महँगो र नयाँ प्रविधिको आवश्यकता पर्दैन। त्यसैले यसलाई प्रत्यक्ष हावा कब्जा जस्ता विकल्पहरु भन्दा कम जोखिमपूर्ण र सस्तो मानिन्छ।
सान्चेजले भने, ‘हाल फोहोर संकलन र जम्मा गर्न प्रतिटन लगभग १५० डलर खर्च लाग्छ। तर, फोहोर सुविधाहरुसँग मिलेर काम गर्नाले मूल्यहरु अझ कम गर्न सकिन्छ। यसरी माइक्रोसफ्टले मानव फोहोरमार्फत कार्बन हटाउने नयाँ र आशाजनक तरिकामा लगानी गरिरहेको छ। यसले कार्बन उत्सर्जन घटाउन मात्र मद्दत गर्न सक्दैन। तर, यसले फोहोर व्यवस्थापन र वातावरण संरक्षणमा पनि योगदान पुर्याउन सक्छ।
