काठमाडौं । के पृथ्वी सधैँभरि रहनेछ ? के मानिसहरुले पृथ्वी बाहिर उपनिवेशहरु स्थापना गर्नेछन् ? के अन्य ग्रहमा जीवन सम्भव छ? यी प्रश्नहरु उत्तर विज्ञानले लामो समयदेखि खोजिरहेको छ। तर, अब धेरै प्रयास फलदायी भइरहेका छन्।
धेरै देश मंगल ग्रह अभियानहरुमार्फत ग्रहको रहस्यहरु उजागर गर्न काम गरिरहेका छन्। जब कि एलन मस्कको कम्पनी स्पेसएक्स मंगल ग्रहमा सहर स्थापना गर्ने तयारी गरिरहेको छ। यी तयारी कति टाढा पुगेका छन, र यी प्रयासहरुले अन्तरिक्ष सम्भावनाहरुको ढोका कति हदसम्म खोल्नेछन् ?
तपाइँले कहिल्यै सोच्नुभएको छ कि यदि भोलि पृथ्वीमा ठूलो विपत्ति आयो भने हामी मानिसहरुलाई के हुनेछ ? जस्तै ठूलो क्षुद्रग्रह प्रहार वा असाध्य भाइरस फैलियो ?
ठीक १० वर्षपहिले मेक्सिकोको एक खचाखच भरिएको हलमा एलन मस्कले संसारलाई यही प्रश्न सोधेका थिए– ‘इतिहास दुई बाटोमा विभाजित हुन लागेको छ ।’ एउटा तरिका भनेको सधैँभरि पृथ्वीमा रहनु र अन्ततः अन्त्य हो। अर्को भनेको ‘बहुग्रहीय प्रजाति’ बन्नु हो। त्यस दिनदेखि मस्कले रातो ग्रह मंगल ग्रहलाई मानिसको दोस्रो घर बनाउने वाचा गरे। तर, ठूलो प्रश्न यो हो कि के मस्क साँच्चै हामीलाई मंगल ग्रहमा लैजान तयार छ ? यदि यो सम्भव छ भने त्यहाँ पहिलो कदम कसले चाल्नेछ । मासु र रगतले बनेको मानिस वा फलामले बनेको रोबोट ?
मस्कले सन् २०५० सम्ममा मंगल ग्रहमा १० लाख मानिसको आत्मनिर्भर सहर स्थापना गर्ने सपना देख्छन्। उनको योजना विज्ञान–कथा फिल्मजस्तै छ। उनी मानिसलाई मंगल ग्रहको घातक चिसो र विषाक्त हावामा प्रत्यक्ष रुपमा पर्दाफास गर्ने छैनन्। उनी पहिले टेस्लाको अप्टिमस ह्युमनोइड रोबोट अवतरण गर्ने योजनामा छन्।
यी रोबोटहरु त्यहाँ अग्रिम पार्टीको रुपमा जानेछन् र मानिसहरु आइपुग्नुअघि आवास, सौर्य प्यानलहरु र सबैभन्दा महत्वपूर्ण– अक्सिजन उत्पादन गर्ने मेसिनहरु निर्माण गर्नेछन्। तिनीहरुले पिउने पानी र रकेट इन्धन उत्पादन गर्न भूमिगत रुपमा गाडिएको बरफ खोज्नेछन्। ता कि जब मानिसहरु त्यहाँ आइपुग्छन्, तिनीहरुसँग आधारभूत पूर्वाधार तयार हुनेछ।
यस भव्य तयारीको केन्द्र अमेरिकाको टेक्सासमा रहेको स्पेसएक्सको स्टारबेस हो। एलन मस्कले यसलाई मंगल ग्रहको प्रवेशद्वार भन्छन्। यहाँ हरेक वर्ष सयौँ स्टारसिप रकेटहरु निर्माण गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। विश्वका शीर्ष इन्जिनियरहरु यस अभियानमा संलग्न छन् र नासाले अन्तरिक्ष इन्धन भर्नेजस्ता प्रविधिहरुमा पनि सहकार्य गरिरहेको छ। यस अभियानको वास्तविक हतियार स्टारशिप भी३ हो। यो ५०० फिट अग्लो स्टिल विशाल रकेट अहिलेसम्म बनेको सबैभन्दा शक्तिशाली रकेट हो। यसको र्याप्टर–३ इन्जिनले एक पटकमा १०० टनभन्दा बढी कार्गो मंगल ग्रहमा बोक्न सक्छ।
मस्कले डिसेम्बर सन् २०२६ को लक्ष्य राखेको छ। यो त्यो समय हुनेछ जब पृथ्वी र मंगल ग्रह एकअर्काको सबैभन्दा नजिक हुनेछन्। मस्कले यस समयमा मंगल ग्रहमा कम्तीमा ५ मानवरहित स्टारसिप पठाउने योजना बनाएको छ। यदि यी सुरक्षित रुपमा अवतरण भए भने मानिसहरुले आगामी ४ वर्षभित्र तिनीहरुलाई पठाउन सुरु गर्नेछन्। यद्यपि, यदि तिनीहरु दुर्घटनाग्रस्त भए भने मिसन अर्को २ वर्षपछि धकेलिनेछ।
त्यहाँ चुनौतीहरु विशाल छन्। किनभने यदि तपाइँलाई मंगल ग्रह पृथ्वीजस्तै लाग्छ भने रोक्नुहोस्। मंगल ग्रह एक धेरै खतरनाक संसार हो। त्यहाँको औसत तापक्रम ६२ डिग्री सेल्सियस छ। त्यहाँको हावामा ९५% कार्बन डाइअक्साइड र १% भन्दा कम अक्सिजन छ। वायुमण्डल यति पातलो छ कि यसले सूर्यको घातक विकिरणलाई रोक्न सक्दैन। जसले क्यान्सरको जोखिम बढाउँछ। यसबाहेक त्यहाँ ठूला धुलो आँधीले हप्तासम्म सूर्यको किरणलाई रोक्छ।
पृथ्वीमा एक दिन २४ घन्टाको भए पनि मंगल ग्रहमा एक दिन २४ घन्टा ३७ मिनेटको हुन्छ। मंगल ग्रहको गुरुत्वाकर्षण उल्लेखनीय रुपमा कमजोर छ। यसमा पृथ्वीको गुरुत्वाकर्षणको केवल ३८% छ। अर्थात् यदि तपाइँको तौल पृथ्वीमा १०० किलोग्राम छ भने तपाइँलाई मंगल ग्रहमा केवल ३८ किलोग्राम जस्तो महसुस हुनेछ र लामो जम्प गर्न सक्षम हुनुहुनेछ। मंगल ग्रह पृथ्वीको लगभग आधा आकारको छ, तर त्यहाँ एक वर्ष ६८७ पृथ्वी दिन बराबर हुन्छ। जुन लगभग दुई वर्ष हो। सबैभन्दा ठूलो भिन्नता सूर्यास्त हो। पृथ्वीमा अस्ताउँदो सूर्य रातो देखिन्छ। मंगल ग्रहको पातलो वायुमण्डलले नीलो सूर्यास्त सिर्जना गर्दछ।
मंगल ग्रहमा धेरै रहस्य छन् र तिनीहरुलाई समाधान गर्न भारतको महत्त्वपूर्ण भूमिका छ। मंगल ग्रहको यो दौडमा भारतको नाम उच्च सम्मानमा राखिएको छ।
