काठमाडौं । इस्लामी वित्तीय प्रणालीको एउटा आवश्यक घटकका रुपमा टाकाफुल बीमा विश्वव्यापी स्तर द्रुत गतिमा लोकप्रिय हुँदै गइरहेको छ। यो मूलतः परम्परागत बीमाका लागि सरिया अनुपालन विकल्प हो। जहाँ आपसी सहयोग र जिम्मेवारी बाँडफाँटका आधारमा जोखिम व्यवस्थापन गरिन्छ।
टाकाफुल बीमामा सहभागीहरुले एउटा पुल कोषमा योगदान गर्छन्। जसले सदस्यलाई नोक्सान भएको अवस्थामा वित्तीय सहायता प्रदान गर्दछ।
टाकाफुल प्रणालीको एउटा आवश्यक घटक ‘तबारु’ हो। जसमा सहभागीहरुको योगदानको एक भागलाई दान मानिन्छ र प्रभावित सदस्यहरुलाई सहयोग गर्न प्रयोग गरिन्छ।
यो मोडेल इस्लामिक अर्थशास्त्रको सिद्धान्तहरुअनुसार ३ निषेधित रिबा (ब्याज), गरार (अत्यधिक अनिश्चितता) र मैसिर (जुवा)बाट बच्न यो कोषको परिचालन गरिन्छ। टाकाफुल सञ्चालकहरुले कोषको पुल व्यवस्थापन गर्छन् र सरिया–अनुपालन क्षेत्रहरुमा पैसा लगानी गर्छन्। उत्पन्न हुने कुनै पनि अधिशेष एउटा विशिष्ट संरचनाका आधारमा सहभागीहरुबीच वितरण गर्न सकिन्छ।
विभिन्न उद्योगको प्रतिवेदनअनुसार विश्वव्यापी टाकाफुल बजार हाल लगभग ४५ अर्ब अमेरिकी डलरको रहेको अनुमान गरिएको छ। आगामी केही वर्षहरुमा यो क्षेत्र लगभग ९ देखि ११ प्रतिशतको चक्रवृद्धि वार्षिक वृद्धिदरमा बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।
विज्ञहरुका अनुसार एसिया प्रशान्त क्षेत्रले ताकाफुल क्षेत्रको विस्तारको नेतृत्व गर्न सक्छ। यस क्षेत्रको वृद्धि सन् २०३२ सम्ममा १८ प्रतिशत पुग्न सक्छ।
हाल पारिवारिक ताकाफुल र सामान्य ताकाफुल उत्पादनहरुले बजार वृद्धिमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेका छन्। साउदी अरेबिया र मलेसियालाई विश्वव्यापी ताकाफुल क्षेत्रका लागि महत्वपूर्ण केन्द्रको रुपमा मान्यता दिइन्छ। यी देशमा बलियो इस्लामिक बीमा पूर्वाधार र प्रभावकारी नियामक ढाँचाहरु छन्।
यसैबीच ताकाफुल क्षेत्र पनि द्रुत डिजिटल रुपान्तरणबाट गुज्रिरहेको छ। धेरै संस्थाहरुले आफ्नो बिक्री, अन्डरराइटिङ र दाबी भुक्तानी प्रक्रियालाई आधुनिकीकरण गर्न कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रयोग गरिरहेका छन्। उदाहरणका लागि अल राजी ताकाफुलले हालै यसको बिक्री र दाबी व्यवस्थापन सुधार गर्न एआई प्रविधि प्रयोग गरेकोमा उद्योग मान्यता प्राप्त गरेको छ।
खाडी सहयोग परिषद् (जीसीसी) क्षेत्रमा धेरै नियामक सुधारहरु र संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (यूएनडीपी) जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरुद्वारा गरिएका पहलहरुले ताकाफुल क्षेत्रलाई थप विस्तार गर्न मद्दत गरिरहेका छन्। यी प्रयासहरुको उद्देश्य सन् २०३० सम्ममा बीमा नगरिएकाहरुको वित्तीय सुरक्षा बढाउनु हो।
विज्ञहरुका अनुसार विश्वव्यापी वित्तीय प्रणाली अझ विविध हुँदै जाँदा इस्लामिक मूल्य–मान्यतामा आधारित वित्तीय उत्पादनहरुको माग पनि बढ्दै गएको छ। फलस्वरुप आगामी वर्षहरुमा विश्वव्यापी बीमा क्षेत्रमा टाकाफुल बीमाले अझ महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ। –एजेन्सी
