काठमाडौं । विश्वभरका साधारण परिवारहरुले इरानमा अमेरिका–इजरायली युद्धको मूल्य चुकाइरहेका बेला केही कम्पनीहरुले ठूलो नाफा कमाइरहेका छन्। यस द्वन्द्व र इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुजको बन्द गरेको कारणले गर्दा सिर्जना भएको अनिश्चितताले दैनिक आवश्यकताहरु महँगो हुँदै गइरहेको छ। यसले विश्वभरका व्यक्तिगत कम्पनी, परिवार र सरकारहरुको बजेटमा असर गरिरहेको छ।
केही सीमान्तकृत भएका छन् भने अरुले रेकर्ड नाफा कमाए। यी ती व्यक्तिहरु हुन्, जसको मुख्य व्यवसाय युद्धको समयमा बढी नाफा कमाउँछन् र जसले अस्थिर ऊर्जा मूल्यहरुबाट लाभ उठाउँछन्।
तेल र ग्यास
यस युद्धको अहिलेसम्मको सबैभन्दा ठूलो आर्थिक प्रभाव ऊर्जा मूल्यमा ठूलो वृद्धि भएको छ। विश्वको ग्यास र तेल आपूर्तिको लगभग पाँचौं भाग हर्मुजको जलडमरू यसले गर्दा ऊर्जाको मूल्यमा अत्यधिक उतारचढाव आएको छ। जसले गर्दा विश्वका केही ठूला तेल तथा ग्यास कम्पनीहरुलाई फाइदा पुगेको छ।
युरोपेली तेल दिग्गजहरुले सबैभन्दा बढी फाइदा उठाए। तिनीहरुले तीव्र मूल्य उतारचढावको फाइदा उठाउन र आफ्नो नाफा बढाउन सक्षम भएका छन्।
बीपी (ब्रिटिस पेट्रोलियम)को नाफा वर्षको पहिलो तीन महिनामा दोब्बरभन्दा बढीले बढेर ३.२ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ। कम्पनीले आफ्नो व्यापारिक विभागको कार्यसम्पादनलाई असाधारण रुपमा वर्णन गरेको छ।
तेल कम्पनी शेलले पनि यस सन्दर्भमा विश्लेषकहरुको अपेक्षालाई पार गरेको छ। यसले आफ्नो पहिलो त्रैमासिकको नाफामा वृद्धि भएको रिपोर्ट गरेको छ। ६.९२ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ।
अर्को अन्तर्राष्ट्रिय दिग्गज, टोटल इनर्जिजले २०२६ को पहिलो त्रैमासिकमा आफ्नो नाफा लगभग एक तिहाइले बढेर ५.४ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको देखाएको छ।
मध्य ूर्वबाट आपूर्ति अवरोधका कारण अमेरिकी दिग्गज एक्सन मोबिल र शेभरनले गत वर्षको सोही अवधिको तुलनामा आफ्नो आम्दानी घटेको देखे। तर दुवै कम्पनीहरुले विश्लेषकहरुको अनुमानलाई उछिनेका छन्।
वर्ष बित्दै जाँदा उनीहरुको नाफा बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ। किनकि तेलको मूल्य अझै पनि इरान युद्ध सुरु भएको भन्दा उल्लेखनीय रुपमा उच्च छ।
ठूला बैंकहरु
केही ठूला बैंकहरुले पनि इरान युद्धको समयमा नाफामा वृद्धि देखेका छन्। जेपी मोर्गनको व्यापारिक शाखाले २०२६ को पहिलो तीन महिनामा रेकर्ड ११.६ अर्ब डलर आम्दानी उत्पन्न गरेको छ। यो कुनै पनि त्रैमासिकमा बैंकको दोस्रो उच्चतम नाफा हो।
बैंक अफ अमेरिका, मोर्गन स्टेनली, सिटीग्रुप, गोल्डम्यान साक्स, वेल्स फार्गो र जेपी मोर्गन सहित ’बिग सिक्स’ बैंकहरुले वर्षको पहिलो त्रैमासिकमा नाफामा उल्लेखनीय वृद्धि देखेका छन्।
कुल मिलाएर सन् २०२६ को पहिलो तीन महिनामा बैंकहरुले ४७.७ अर्ब नाफा कमाएका छन्।
वेल्थ क्लबकी प्रमुख लगानी रणनीतिकार सुसाना स्ट्रिटरले भनिन्, ‘लगानी बैंकहरु विशेषगरी मोर्गन स्टेनली र गोल्डम्यान साक्सले बलियो व्यापारिक मात्राबाट लाभान्वित भएका छन्।’
वाल स्ट्रिट (न्युयोर्क स्टक एक्सचेन्ज) मा ठूला ऋणदाताहरुले व्यापारमा अचानक भएको वृद्धिबाट लाभान्वित भएका छन्। लगानीकर्ताहरुले जोखिमपूर्ण स्टक र बन्डहरु बेचिरहेका छन् र आफ्नो पैसा सुरक्षित मानिने सम्पत्तिमा सारिरहेका छन्।
वित्तीय बजारको अस्थिरताको फाइदा उठाउन खोज्ने लगानीकर्ताहरुको कारणले व्यापारिक मात्रा पनि बढेको छ। स्ट्रिटर भन्छिन्, ‘युद्धको कारणले भएको अस्थिरताले व्यापारमा अचानक वृद्धि भएको छ। केही लगानीकर्ताहरुले आफ्नो स्टकहरु बेचे, वृद्धिको डरले, जबकि अरुले मूल्य घट्दा स्टकहरु किने, जसले बजारको पुनरुत्थानलाई बढावा दियो।’
रक्षा कम्पनीहरु
आरएसएमयूके (बजार सल्लाहकार फर्म) का वरिष्ठ विश्लेषक एमिली साविचका अनुसार रक्षा क्षेत्रले कुनै पनि युद्धबाट सबैभन्दा बढी फाइदा लिन्छ। उनले भनिन्, ‘यस द्वन्द्वले वायु रक्षा क्षमताहरुमा कमीहरु उजागर गरेको छ, जसले गर्दा युरोप र संयुक्त राज्य अमेरिकाभरि मिसाइल रक्षा, ड्रोन विरोधी प्रविधि र सैन्य उपकरणहरुमा लगानीमा द्रुत वृद्धि भएको छ।’
रक्षा कम्पनीहरुको महत्वलाई उजागर गर्नुका साथै युद्धले सरकारहरुलाई आफ्नो हतियार भण्डारहरु पुनःपूर्ति गर्ने आवश्यकता पनि सिर्जना गरेको छ। जसले माग बढाएको छ।
एफ–३५ लडाकु जेट कम्पोनेन्टहरु र अन्य कम्पोनेन्टहरु बनाउने बीएई सिस्टम्सले बिहीबार एक व्यापार अपडेटमा भन्यो, ‘यसले यस वर्ष बलियो बिक्री र नाफाको अपेक्षा गर्दछ।’
कम्पनीले विश्वव्यापी रुपमा बढ्दो ‘सुरक्षा खतराहरु’लाई उद्धृत गर्यो। जसले गर्दा सरकारहरुले रक्षा खर्च बढाएका छन् र कम्पनीका लागि ‘अनुकूल वातावरण’ सिर्जना गरेको छ।
विश्वका तीन ठूला रक्षा ठेकेदारहरु– लकहिड मार्टिन, बोइङ र नथ्र्रोप ग्रुमनले २०२६ को पहिलो त्रैमासिकको अन्त्यमा पेन्डिङ अर्डरहरुको रेकर्ड संख्या (अर्थात्, पूरा नभएका अर्डरहरु) गरेको जनाएका छन्। तर रक्षा कम्पनीको स्टक, जुन हालका वर्षहरुमा तीव्र रुपमा बढेको थियो, मार्चको मध्यदेखि घटेको छ।
वैकल्पिक ऊर्जा स्रोतहरुमा संलग्न कम्पनीहरु
स्ट्रिटरका अनुसार यो द्वन्द्वले जीवाश्म इन्धनको प्रयोगलाई असर गरेको छ। यसले जीवाश्म इन्धन (तेल र ग्यास) मा निर्भरता घटाएर ऊर्जा स्रोतहरुलाई विविधीकरण गर्ने आवश्यकतालाई पनि प्रकाश पारेको छ। उनले भनिन्, ‘यसले अमेरिकामा नवीकरणीय ऊर्जामा रुचिमा तीव्र वृद्धि पनि निम्त्याएको छ।’
अमेरिकामा ट्रम्प प्रशासनले जीवाश्म इन्धनको बढ्दो प्रयोगलाई प्रवर्द्धन गर्ने ‘ड्रिल, बेबी, ड्रिल’ नारालाई लोकप्रिय बनायो जनाएको छ। स्ट्रिटरले भनिन् ‘यस युद्धका कारण नवीकरणीय ऊर्जामा लगानी अब दिगोपन र लचिलोपनको लागि महत्त्वपूर्ण रुपमा हेरिएको छ।’
युद्धबाट लाभान्वित भएका कम्पनीहरुमा फ्लोरिडा–आधारित नेक्स्टएरा इनर्जी समावेश छ। यस वर्ष अहिलेसम्म यसको शेयरभाउ १७ प्रतिशतले बढेको छ। लगानीकर्ताले यसको मिसनमा बढ्दो रुपमा लगानी गरिरहेका छन्।
डेनिस वायु ऊर्जा दिग्गज भेस्टास र ओस्र्टेडले पनि आफ्नो नाफामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको रिपोर्ट गरेका छन्। यसले इरान युद्धबाट नवीकरणीय ऊर्जा कम्पनीहरुले पनि कसरी लाभ उठाइरहेका छन् भनेर देखाउँछ।
बेलायतमा अक्टोपस इनर्जीले हालै बीबीसीलाई बताएको छ कि युद्धले सौर्य प्यानल र तातो पम्पहरुको बिक्रीमा वृद्धि भएको छ। फेब्रुअरीको अन्त्यदेखि सौर्य प्यानलहरुको बिक्री ५० प्रतिशतले बढेको छ।
पेट्रोलको मूल्य बढ्दा विद्युतीय सवारी साधनको माग पनि बढेको छ। चिनियाँ कम्पनीहरुले यो अवसरको फाइदा उठाइरहेका छन्। –बीबीसीबाट भावानुवादित
