काठमाडौं । एचआईभी रोकथामका लागि ‘येज्टुगो’ खोपको लोकप्रिता बढ्दै गएको छ। गिलियड साइन्सेजले उत्पादन गरेको यो खोप वर्षमा २ पटक लगाउनुपर्छ। यद्यपि बीमा अभाव र प्रतिपूर्ति मुद्दाहरु यो खोपको व्यापक पहुँचमा बाधा बनेका छन्।
लेनाकापाभिरको ब्रान्ड नाम येज्टुगोलाई अमेरिकी खाद्य तथा औषधि प्रशासनले जुन २०२५ मा पहिलो एचआईभी पूर्वएक्सपोजर प्रोफिलेक्सिस विकल्पका रुपमा अनुमोदन गरेको थियो। जसले ६ महिनाको सुरक्षा प्रदान गर्दछ। यो दुईपटक वार्षिक औषधि यौन संचारित एचआईभी–१ संक्रमणको जोखिममा रहेका वयस्क र किशोरकिशोरीका लागि हो।
यो अनुमोदनले एउटा प्रमुख वैज्ञानिक कोसेढुंगा साबित गर्छ। उद्देश्य १ र उद्देश्य २ परीक्षणहरुको क्लिनिकल डाटाले एचआईभी संक्रमणविरुद्ध बलियो सुरक्षा प्रदर्शन गर्यो। सीडीसीले यो खोपले ५२ हप्तामा महिलामा १०० प्रतिशत प्रभावकारिता र परीक्षणमा ९६ प्रतिशत प्रभावकारिता प्रदर्शन गरेको प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेको छ। प्रतिवेदन तयार गर्ने क्रममा गरिएको सर्वेक्षणमा प्रायः पुरुषहरु समावेश थिए।
प्रारम्भिक ग्रहण र बीमा चुनौती
प्रारम्भिक प्रिस्क्रिप्सन डाटाले यस खोपमा रुचि बढ्दै गएको देखाउँछ। रोयटर्सका अनुसार सन् २०२६ को पहिलो त्रैमासिकमा येज्टुगो इन्जेक्सनका लागि ९ हजार भन्दा बढी प्रिस्क्रिप्सन लेखिएका थिए। यो राम्रो सुरुआत भए पनि यो अझै पनि डेस्कोभीजस्ता प्रसिद्ध एचआईभी पूर्वएक्सपोजर प्रोफिलेक्सिस विकल्पहरुभन्दा धेरै पछाडि छ। जसले लगभग ४ लाख ६१ हजार प्रिस्क्रिप्सन रेकर्ड गरेको थियो र दुई महिनाको इन्जेक्टेबल एचआईभी पूर्वएक्सपोजर प्रोफिलेक्सिस विकल्प एप्रिटाइडले सोही अवधिमा लगभग ३२ हजार प्रिस्क्रिप्सन रेकर्ड गरेको थियो।
यो प्रारम्भिक चासोको बाबजुद येज्टुगोको अपनाउने कुराले अमेरिकी स्वास्थ्य सेवा प्रणालीमा एउटा प्रमुख चुनौतीलाई उजागर गरेको छ। यसको पहुँच बीमा कम्पनीहरु र फार्मेसी लाभ प्रबन्धक –पीबीएम)हरुले औषधिलाई कसरी वर्गीकृत र प्रतिपूर्ति गर्छन् भन्ने कुरामा धेरै हदसम्म निर्भर गर्दछ।
गिलियडका प्रतिवेदनअनुसार ९० प्रतिशतभन्दा बढी बीमा कम्पनीहरुले येज्टुगोलाई कसरी कभर भनेर खुलाइएको छ। यद्यपि, कभरेजको अर्थ सधैँ सजिलो पहुँच होइन। केही योजनाले औषधिलाई फार्मेसी लाभको सट्टा चिकित्सा लाभका रुपमा व्यवहार गर्छन्। जसको अर्थ क्लिनिकहरुले पहिले औषधि खरिद गर्नुपर्ने हुन सक्छ र पछि प्रतिपूर्ति प्राप्त गर्नुपर्ने हुन सक्छ। यसले सीमित नगद प्रवाह हुने साना क्लिनिकमा वित्तीय दबाब सिर्जना गर्छ।
मूल्य र कभरेज मुद्दा
मूल्य अझै पनि अर्को प्रमुख मुद्दा हो। रोयटर्सका अनुसार येज्टुगोको अमेरिकी सूची मूल्य प्रतिखोप १४ हजार डलरभन्दा बढी छ। जुन प्रतिवर्ष २८ हजार डलरभन्दा बढी छ। यसको तुलनामा जेनेरिक दैनिक प्रयोग हुने एचआईसी रोकथाम चक्कीहरु उल्लेखनीय रुपमा सस्तो छन्। यो मूल्य भिन्नताले केही बीमा कम्पनीहरु र पीबीएहरुलाई सतर्क बनाएको छ। यद्यपि विशेषगरी दैनिक औषधि लिन संघर्ष गर्ने बिरामीहरुमाझ येज्टुगोमा बढी सेवनको सम्भावना छ।
अमेरिकाको सबैभन्दा ठूलो फार्मेसी लाभ प्रबन्धकहरुमध्ये एउटा सीभीएस केयरमार्क क्लिनिकल, नियामक र वित्तीय चिन्ताहरुका कारणले गर्दा येज्टुगोलाई कभर गर्न सुरुमा हिच्किचाएको थियो। यद्यपि, जनवरी २०२६ सम्ममा सीभीएसले औषधिलाई आफ्नो व्यावसायिक बीमा कभरेज सूचीमा थप्यो। जसले कुल बीमा कभरेज ८० प्रतिशतभन्दा बढी पुर्यायो।
यो प्रगतिको बाबजुद बिरामीको पहुँच अझै पनि एकरुप छैन। केही बिरामीहरुले आफ्नो बीमा कम्पनीका आधारमा पूर्वस्वीकृति आवश्यकता, उच्च सहभुक्तानी, कटौतीयोग्य वा ढिलाइको सामना गर्छन्। यसबाहेक मानक बिना लागत निवारक कभरेज अझै अनिश्चित छ। किनकि पूर्वएक्सपोजर प्रोफिलेक्सिस विकल्पका लागि अमेरिकी निवारक सेवा सिफारिस अझै विशेष रुपमा थ्भशतगनय समावेश गर्न अद्यावधिक गरिएको छैन।
बिरामी समर्थन र बीमा कार्यक्रम
बीमा नगरिएका वा कम बीमा गरिएका बिरामीका लागि गिलियडले आफ्नो अग्रिम पहुँच कार्यक्रममार्फत समर्थन प्रदान गर्दछ। कम्पनीका अनुुसार योग्य व्यावसायिक रुपमा बीमा गरिएका बिरामीहरुले यसको सहभुक्तानी बचत कार्यक्रममार्फत मात्र शून्य लागतमै सुविधा लिन सक्छन्। अझ योग्य बिरामीहरुले बिरामी सहायता पहलमार्फत कुनै शुल्क बिना चयन गरिएका गिलियड औषधिहरु प्राप्त गर्न सक्छन्।
बीमा कम्पनीहरुका लागि कठिन सन्तुलन
बीमा कम्पनीहरुका लागि येज्टुगोले कठिन सन्तुलन प्रस्तुत गर्दछ। औषधिले पालना सुधार गर्न र भविष्यमा एचआईभीसँग सम्बन्धित स्वास्थ्य सेवा लागत घटाउन सक्छ। तर, यसको उच्च प्रारम्भिक मूल्य र जटिल प्रशासन मोडेलले छोटो अवधिको बजेट र प्रतिपूर्ति चिन्ताहरु बढाउँछ।
सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रभाव
सार्वजनिक स्वास्थ्य अधिकारीहरुका लागि मूल्य उच्च छ। वर्षमा २ पटक यो खोपहरुले दैनिक मौखिक औषधिहरु लिन जारी राख्न नसक्ने वा नचाहने मानिसहरुसम्म पुग्न मद्दत गर्न सक्छ। यद्यपि, बीमा कभरेज अझ एकरुप नभएसम्म र क्लिनिकहरु उचित रुपमा वित्त पोषित नभएसम्म औषधिको वास्तविक–विश्व प्रभाव यसको क्लिनिकल वाचा पूरा नहुन सक्छ।
येज्टुगो एचआईभी रोकथाममा एक आवश्यक उपकरण बन्न सक्छ। तर, यसको सफलता वैज्ञानिक नवप्रवर्तनमा मात्र निर्भर नगर्ने भएर बीमा कम्पनीहरु, पीबीएमहरु, स्वास्थ्य सेवा प्रदायकहरु र सार्वजनिक स्वास्थ्य कार्यक्रमहरुले यो सफलतालाई जोखिममा रहेका जनसंख्याका लागि किफायती र व्यावहारिक पहुँचमा अनुवाद गर्न मिलेर काम गर्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने कुरामा पनि निर्भर गर्दछ। –एजेन्सी
