काठमाडौं । सन् २००५ मा क्याट्रिना आँधीले अमेरिकी खाडी तटलाई ध्वस्त पार्यो, वा सेप्टेम्बर ११, २००१ मा वर्ल्ड ट्रेड सेन्टर टावरहरू ढल्यो, त्यतिखेर बीमितहरूलाई अरबौं डलरको दाबी भुक्तानी गरिएको थियो । ती रकमहरू बीमकले मात्र होइन, तर पुनर्बीमा भनेर चिनिने वित्तीय प्रणालीको ठूलो मात्रामा अदृश्य तहद्वारा परिपूर्ती गरिएको थियो।
विदेशी पुनर्बीमकहरूले मात्र सन् २००५ को आँधी सिजनबाट कुल नोक्सानी भुक्तानीको ६०% भन्दा बढी बहन गरे। पुनर्बीम्कले नव्यहोरेको भए संयुक्त राज्य अमेरिकाभरि बीमक टाट पल्टिने विनाशकारी लहरको शिकार हुन सक्ने जोखिमलाई बहन गरे।
यसको चुरोमा, पुनर्बीमा भनेको बीमा कम्पनीहरूको लागि बीमा सेवा हो। जब व्यक्तिहरू र व्यवसायहरूले जोखिमबाट बचाउन बीमालेख खरिद गर्छन्, प्राथमिक बीमकहरूले त्यो जोखिमलाई आफ्नो वित्तीय किताबमा उल्लेख गर्छन्। तर बीमकहरूले ती जोखिम बहन गर्नुअघि केही सीमाहरूको सामना गर्नुपर्छ- पूँजी, जोखिम बोक्ने भोक र जोखिमको तह वा स्तर। यसलाई व्यवस्थापन गर्न, उनीहरूले पुनर्बीमा सेवा खरिद गर्छन्, बीमाशुल्कको अंशको सट्टामा आफ्नो जोखिमको एक भाग विशेष पुनर्बीमा कम्पनीहरूलाई हस्तान्तरण गर्छन्। यो प्रकृयामा मूल बीमित अर्थात् कुनै घरधनी, विमान कम्पनी वा उत्पादक- कहिल्यै पनि यी दुबै खाले बीमकको बीचमा संलग्न हुँदैनन्। धेरैजसो मानिसहरूका लागि, पुनर्बीमकहरू पूर्ण रूपमा अदृश्य हुन्छन्। तैपनि उनीहरू बिना, आधुनिक बीमाले काम गर्न सक्दैन भन्ने हामीलाई थाहा छ।
यो संयन्त्रले एउटा निश्चित श्रृंखलामा जोखिम हस्तान्तरण मार्फत काम गरिरहेको हुन्छ। व्यक्ति र संस्थाले बीमालेख खरिद गरेवापत प्राथमिक बीमकहरूलाई बीमाशुल्क भुक्तानी गर्छन् । बीमकले त्यो मध्ये केही जोखिम र बीमाशुल्क दुबै पुनर्बीमकहरूलाई हस्तान्तरण गरिदिन्छन् ।
त्यसपछि पुनर्बीमकहरूले भूगोल र जोखिमको प्रकृतीको अाधारमा यी जोखिमहरूलाई थप फिजाउँछन् । उदाहरणका लागि चिलीमा भूकम्पको जोखिम, फ्लोरिडामा आँधी जोखिम, युरोपमा मृत्युदर पोर्टफोलियो र एशियामा उड्डयन दायीत्वको पुनर्बीमा जोखिम बहन गर्ने पुनर्बीमकले ती विशेषखाले जोखिम नभएको भूगोलका पुनर्बीमकलाइ अाफूसँगको जोखिमको केही हिस्सा हस्तारण गर्छन्। यो विश्वव्यापी विविधीकरणले पुनर्बीमकहरूलाई कुनै पनि एकल बीमाकर्ता एक्लै थेग्न नसक्ने नोक्सानीहरू अवशोषित गर्न वित्तीय बल प्रदान गर्छ।
केवल दाबीहरू भुक्तानी गर्नु बाहेक, पुनर्बीमाले व्यापक अर्थतन्त्रको लागि तीनवटा महत्त्वपूर्ण कार्यहरू गर्दछ। यसको जोखिम हस्तान्तरण कार्यले बीमकको आम्दानीको अस्थिरतालाई सहज बनाउँछ। वासलातलाई विनाशकारी क्षतिबाट जोगाई रहन्छ । र लगानीकर्ताहरूका लागि बीमा कम्पनीहरूलाई अझ आकर्षक बनाउँछ। यसको पूँजी राहत कार्यले बीमकहरूले अन्यथा जगेडा वा व्यवस्थामा राख्नुपर्ने स्वपूँजीलाई मुक्त गर्छ। यसले गर्दा उनीहरूलाई थप बीमालेख जारी गर्न, धेरै ग्राहकहरूसम्म पुग्न र व्यापार विस्तार गर्न सहज बनाउँछ। र यसको सूचना कार्यले गहिरो अन्डरराइटिङ विशेषज्ञता, मूल्य निर्धारण ज्ञान, र बीमांकीय अन्तर्दृष्टि योगदान गर्दछ । जसले बीमकहरूलाई नयाँ उत्पादनहरू विकास गर्न र आत्मविश्वासका साथ नयाँ बजारहरूमा प्रवेश गर्ने वातावरण बनाउन मद्दत गर्छ।
जलवायू परिवर्तन, द्रुत शहरीकरण र विपद् जोखिम क्षेत्रहरूमा बीमा गरिएका सम्पत्तिहरूको बढ्दो एकाग्रताका कारण प्राकृतिक प्रकोपहरूको आवृत्ति र गम्भीरता बढ्दै जाँदा अर्थतन्त्रलाई स्थिर बनाउन र समाजको सुरक्षा गर्न पुनर्बीमाको भूमिका बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।
