काठमाडौं । फ्रान्सेली उड्डयन इतिहासको सबैभन्दा घातक दुर्घटनाको १६ वर्षभन्दा बढी समयपछि पेरिसको पुनरावेदन अदालतले एउटा ऐतिहासिक फैसला जारी गरेको छ। अदालतले उडान एएफ४४७ को क्षतिका लागि विमान निर्माता एयरबस र एयरलाइन्स एयर फ्रान्स दुवैलाई जिम्मेवार ठहराउँछ।
मे २१ मा अदालतले सन् २००९ जुन १ मा रियो दि जेनेरियोबाट पेरिसको उडानका क्रममा एट्लान्टिक महासागरमा खसेको एयरबस ए३३० जेटको दुर्घटनामा दुवै कम्पनीलाई यात्रुको हत्या वा कर्पोरेट संलग्नताको दोषी ठहर गर्यो। जसमा सवार सबै २२८ जनाको मृत्यु भएको थियो।
यो फैसलाले सन् २०२३ मा दुवै कम्पनीलाई निर्दोष ठहराउने तल्लो अदालतको फैसलालाई पूर्ण रुपमा उल्ट्याएको छ। यसपटक न्यायाधीशहरुले एयरबस र एयर फ्रान्स दुर्घटनाको लागि ‘पूर्ण रुपमा जिम्मेवार’ भएको फैसला सुनाए। प्रत्येक कम्पनीलाई फ्रान्सेली कानुनअन्तर्गत कर्पोरेट नरसंहारका लागि अधिकतम जरिवाना २ लाख ६१ हजार डलर तिर्न आदेश दिइएको छ। यो रकम दुई ठूला कम्पनीका लागि सानो भए पनि र धेरैले यसलाई धेरै हदसम्म प्रतीकात्मक रुपमा वर्णन गरेका छन्। तर, विशेषगरी वर्षौंसम्म न्याय पर्खिरहेका पीडित परिवारका लागिसजाय आफैँमा महत्वपूर्ण छ।
त्यो रात के भयो भनेर बुझ्नको लागि आधारभूत कुराहरु सम्झनु महत्वपूर्ण छ। विमान आँधीबेहरीमा उडिरहेको थियो जब पाइलटहरुले विमानको एयरस्पिड सेन्सर (पिटोट ट्युब)हरुमा समस्या अनुभव गरे। जुन उच्च उचाइमा जम्न सक्छ। यसले अटोपाइलटलाई विच्छेदन गरायो र चालक दललाई नियन्त्रण पुनः प्राप्त गर्न कठिनाइ भयो। अन्ततः, जेट स्टलमा गयो र आकाशबाट खस्यो।
आधिकारिक अनुसन्धानले प्राविधिक समस्याहरु र पाइलटहरुको प्रतिक्रियाको संयोजनलाई औँल्यायो। तर, आपराधिक मुद्दाले कम्पनीहरुले यस्तो दुखद घटना रोक्न पर्याप्त काम गरेको छ कि छैन भन्ने कुरामा केन्द्रित थियो।
अभियोजकहरुले तर्क गरे कि एयर फ्रान्सले यो विशिष्ट सेन्सर विफलताको लागि उचित प्रशिक्षण प्रदान गरेको थिएन र एयरबसले पिटोट ट्युबका बारेमा पहिलेको चेतावनीमा तुरुन्तै कार्य गरेको थिएन।
एयरबस र एयर फ्रान्स दुवैले फ्रान्सको सर्वोच्च अदालतमा फैसलाको पुनरावेदन गर्ने बताएका छन्। उनीहरुको पाइलटको गल्ती प्राथमिक कारण थियो र निर्णय अघिल्लो निष्कर्षहरूको विपरीत रहेको तर्क छ। परिवारहरुका लागि सजायले न्यायको भावना प्रदान गर्दछ। यद्यपि आर्थिक जरिवाना उनीहरुको क्षतिको तुलनामा अपर्याप्त देखिन्छ। धेरै आफन्तहरुले परिणामलाई चालक दललाई मात्र दोष दिनुको सट्टा प्रणालीगत असफलताको मान्यताका रुपमा वर्णन गरे।
मानव कथाभन्दा बाहिर फैसलाको व्यापक प्रभावहरु छन्। जुन जनतालाई तुरुन्तै स्पष्ट नहुन सक्छ। तर, भविष्यमा हवाई यात्राको सुरक्षा, लागत र जबाफदेहीताका लागि प्रभाव पार्छ।
एउटा मुख्य बुँदा यो हो कि यसले उड्डयन बीमा कम्पनीहरु र उत्पादन दायित्वको जटिल संसारलाई कसरी असर गर्न सक्छ। जब विमानहरु दुर्घटनाग्रस्त हुन्छन् तब बीमा कम्पनीहरुले विमान आफैँ, यात्रु क्षतिपूर्ति र कानुनी खर्चहरु कभर गर्न ठूलो रकम तिर्छन्।
एयरलाइन्सहरुले सामान्यतया आफ्नो सञ्चालनको लागि दायित्व बीमा बोक्छन्। जब कि एयरबसजस्ता निर्माताहरुले विमान डिजाइन वा प्रणालीहरुसँग सम्बन्धित मुद्दाहरुका लागि छुट्टै उत्पादन दायित्व कभरेज राख्छन्।
अघिल्ला घटनाहरुमा एयरलाइन र निर्माता बीचको जिम्मेवारीको विभाजनले प्रायः निर्धारण गथ्र्यो कि अन्ततः कसले ठूलो आर्थिक बोझ बोक्छ। यो निर्णयले दुवै पक्षलाई पूर्ण रुपमा जिम्मेवार ठहराएर भविष्यका दाबीहरु वार्ता गर्ने तरिका परिवर्तन गर्न सक्छ।
बीमा कम्पनीहरुले अब सम्झौताहरुमा ध्यान दिन सक्छन्। जसले निर्माताहरूले एयरलाइन्सलाई कसरी क्षतिपूर्ति दिन्छन् वा खर्च कसरी साझा गरिन्छ भनेर निर्दिष्ट गर्दछ।
युरोपेली वाहक र विमान निर्माताहरुसँग सम्बन्धित जोखिमहरुको मूल्यांकन गर्दा कति कभरेज प्रदान गर्ने र कुन लागतमा गर्ने भन्ने निर्णय गर्ने अन्डरराइटरहरु बढी सतर्क हुन सक्छन्। विशेषगरी प्रशिक्षण मापदण्ड, मर्मतसम्भार रेकर्ड र कम्पनीहरुले ज्ञात प्राविधिक समस्याहरुमा कसरी प्रतिक्रिया दिन्छन् भन्ने सम्बन्धमा तिनीहरुले उच्च प्रिमियम वा कडा बीमा सर्तहरुको माग गर्न सक्छन्।
यदि बढ्दो कानुनी जोखिमका कारण बीमा लागत बढ्यो भने ती लागतहरु अन्ततः टिकटको मूल्यमा फैलिन सक्छन् वा नयाँ विमान मोडेलहरु कति छिटो विकास र प्रमाणित हुन्छन् भन्ने कुरामा असर पार्न सक्छन्। –एजेन्सी
