काठमाडौं । बंगलादेशको बीमा क्षेत्र हाल संकटमा छ। विश्वास र पारदर्शिता सबैभन्दा ठूलो चुनौती बन्दै गएको छ। यस क्षेत्रको वृद्धि र दिगोपनका लागि सबैभन्दा ठूलो बाधा बीमा ठगी हो। एक अदृश्य तर गम्भीर समस्याले सम्पूर्ण प्रणालीलाई कमजोर बनाइरहेको छ। ठगी रोक्न नियामक निकाय, कम्पनीहर जनताद्वारा एकीकृत प्रयास अब समयको आवश्यकता हो।
बीमा उद्योगको जग विश्वास हो। ग्राहकले सुरक्षाको अपेक्षा गर्दै प्रिमियम तिर्छन् र कम्पनी क्षतिपूर्ति सुनिश्चित गर्ने जिम्मेवारी हो। तर, जब ठगी हुन्छ तब यो पारस्परिक विश्वास चकनाचुर हुन्छ। एकातिर वास्तविक दाबीकर्ताहरुले घाटा व्यहोर्छन् भने अर्कोतिर इमानदार ग्राहकले बढ्दो प्रिमियम दबाबको सामना गर्छन्। यस्तो अवस्थामा रोकथामको सबैभन्दा प्रभावकारी हतियार जागरुकता र सुशासन हो।
जनतामा बीमाका बारेमा पर्याप्त जानकारीको अभावले धेरै मानिस ठगीको सिकार हुन्छन्। आमजनतालाई बीमा सर्त र सर्त, दाबी प्रक्रिया र सम्भावित जोखिमहरुका बारेमा जानकारी गराउनु आवश्यक छ। मिडिया, सामाजिक सञ्जाल, शैक्षिक संस्था र कम्पनीको स्वामित्वमा रहेका अभियानहरुमार्फत निरन्तर जागरुकता अभियान चलाउनु आवश्यक छ। यदि मानिसहरुले बुझे भने बीमा केवल कागजी सम्झौतामात्र नभएर वित्तीय सुरक्षाको ग्यारेन्टी हो।
ग्राहकलाई मात्र नभएर बीमा क्षेत्रका कर्मचारीलाई पनि धोखाधडी वा विसंगतिहरुको संकेत पहिचान गर्न तालिम दिन आवश्यक छ। अनुभव र प्रविधिमा आधारित विश्लेषणको संयोजनले शंकास्पद दाबीहरु पहिचान गर्न सक्छ। कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) र डाटा विश्लेषणले अब धोखाधडी रोक्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दैछन्। यसबाहेक ब्लकचेन प्रविधिको प्रयोगले कागजात र लेनदेनलाई सुरक्षित र पारदर्शी राख्न सम्भव बनाउँछ। नक्कली जानकारी वा नक्कली कागजातहरुको सम्भावना कम गर्दछ।
कानुनी ढाँचालाई बलियो बनाउनु समयको आवश्यकता हो। धोखाधडी रोक्न कानुनहरु कडा हुनुपर्छ र तिनीहरुको कार्यान्वयन निष्पक्ष र प्रभावकारी हुनुपर्छ। नियामक निकायहरु विशेषगरी बीमा विकास र नियामक प्राधिकरण (आईडीआर)ले यहाँ महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। तिनीहरुको भूमिका केवल स्वीकृति जारी गर्नेमात्र नभएर यो क्षेत्रमा समग्र अनुशासन र जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्ने हो। यदि अनुसन्धान, अनुगमन र सजाय प्रभावकारी भएन भने, धोखाधडीको संस्कृति अझ बलियो हुनेछ।
बीमा कम्पनीहरुबीच पारदर्शिता र जानकारी साझेदारी बढाउनुपर्छ। आवश्यक परेमा सार्वजनिक–निजी साझेदारीमार्फत संयुक्त अनुसन्धान र सूचना साझेदारीको प्रणाली विकास गर्न सकिन्छ। यसले ठगीको ढाँचा पहिचान गर्न र ठगी गर्नेहरुलाई विभिन्न संस्थाहरुमा बारम्बार एउटै रणनीति प्रयोग गर्नबाट रोक्न सजिलो बनाउनेछ।
सर्वसाधारण पनि यसबारे सचेत हुनुपर्छ। एक गोप्य र सुरक्षित उजुरी प्रणाली हुनुपर्छ ता कि जोकोहीले पनि शंकास्पद ठगीको रिपोर्ट सजिलै गर्न सकून्। कहिलेकाहीँ मानिसहरु डर वा उत्पीडनको डरले रिपोर्ट गर्न हिच्किचाउँछन्। यो मानसिकता तोड्नु महत्वपूर्ण छ। किनकि ठगी रोक्न प्रत्येक नागरिकको महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ। – राजकिरण दास/इन्स्योरेन्स न्युज बीडी
