काठमाडौं । सुनको मूल्य दिनहुँ बढिरहेको छ। त्यसमा लगानी गर्नेहरु खुसी छन्। तर, नराख्नेहरु पछुताइरहेका छन्।
वास्तवमा सुनको मूल्यमा एकतर्फी वृद्धि भइरहेको छ। सन् २०२५ मा सुन पहिले नै ६० प्रतिशत महँगो भइसकेको छ। सुनको विश्वव्यापी मूल्य प्रतिऔँस ४ हजार डलर नाघेको छ। विज्ञहरु अब भनिरहेका छन् कि यो उच्च मूल्य पनि जोखिममुक्त छैन।
चार्टर्ड वित्तीय विश्लेषक (सीएफए) हिमांशु पाण्ड्याले सुनको मूल्यमा भएको अभूतपूर्व वृद्धिका बारेमा मानिसहरुलाई चेतावनी दिएका छन्। उनी विश्वास गर्छन् कि सुनको मूल्यमा निरन्तर वृद्धि सकारात्मक संकेत हुन सक्दैन। यसलाई चेतावनीको संकेतका रुपमा हेर्नुपर्छ।
हिमांशु पाण्ड्याका अनुसार सुनको मूल्यमा भएको वृद्धिको श्रेय केवल नाफालाई दिनु सही हुने छैन। ‘यसको पछाडि डर र अनिश्चितता पनि छ’, उनले भने, ‘केन्द्रीय बैंकहरु, सार्वभौम कोषहरु र संस्थागत लगानीकर्ताहरुले हाल सबैभन्दा धेरै सुन किनिरहेका छन्। उनीहरुले नाफाको आशामा होइन बरु आफ्नो पोर्टफोलियो सुरक्षित गर्नका लागि सुन किनिरहेका छन्। यसको अर्थ केन्द्रीय बैंकहरु पनि सुरक्षाका लागि सुनतिर झुम्मिएका छन्। त्यसकारण तपाइँ भन्न सक्नुहुन्छ कि जब सरकारहरुले रेकर्ड उच्चमा सुन किन्छन्, तिनीहरु नाफाको पछि लागिरहेका छैनन्। यसले केही गहिरो कुरालाई संकेत गर्दछ।’
लिंक्डइनमा एउटा पोस्टमा हिमांशु पाण्ड्याले केही महिना अघि पनि हालको सुनको मूल्यमा आएको उछाललाई ‘अकल्पनीय’ भनेर वर्णन गरेका छन्। उनले यसलाई सन् १९७० को दशकको तेल संकटसँग तुलना गरे। यद्यपि, उनी स्वीकार गर्छन् कि हालको अवस्था सन् १९७० को दशक भन्दा पूर्ण रुपमा फरक छ। उनले तेल संकटलाई सन् १९७० को दशकसँग तुलना गर्दै भने कि यो उछाल ‘सामान्य’ छैन।
पाण्ड्याले यो पनि भने कि सुन अब मुद्रास्फीतिविरुद्धको हेजमात्र नभएर प्रतिफलको कुरा पनि हो। यद्यपि, यसले वित्तीय प्रणाली, विश्वसनीयता र यससँग सम्बन्धित मौद्रिक प्रणालीमा विश्वासको कमीलाई प्रतिविम्बित गर्दछ।
विगत पाँच वर्षमा सुनले लगभग २०० प्रतिशत प्रतिफल दिएको छ। यसको मूल्य ५ वर्षमा लगभग तीन गुणा बढेको छ। जसको औसत प्रतिवर्ष २४ प्रतिशत छ।
सन् १९७० को दशकको तेल झट्का के हो ?
सन् १९७३ भन्दा पहिले विश्वका अधिकांश देशहरु मध्यपूर्वी तेलमा निर्भर थिए। त्यतिबेला तेलको मूल्य धेरै कम थियो र आर्थिक वृद्धि तीव्र थियो। अमेरिका, युरोप र जापानजस्ता देशहरुको अर्थतन्त्र यस सस्तो तेलमा निर्भर थियो।
अक्टोबर १९७३ मा अरब–इजरायल युद्ध सुरु भयो। अमेरिका र पश्चिमी देशहरुले यस युद्धमा इजरायललाई समर्थन गरिरहेका थिए। यसको विरोधमा ओपेक (पेट्रोलियम निर्यातकर्ता देशहरुको संगठन) का अरब सदस्य राष्ट्रहरुले अमेरिका र यसका सहयोगीहरुलाई तेल बेच्न बन्द गरे। केही महिनामै तेलको मूल्य चारगुणाले बढेर प्रतिब्यारेल ३ डलरबाट १२ डलर पुग्यो। यसले विश्वव्यापी मुद्रास्फीति र बेरोजगारी बढायो।
सन् १९७० को यो ‘तेल झट्का’ विश्वव्यापी अर्थतन्त्रको इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो चेतावनीमध्ये एक बनेको थियो।
