काठमाडौं । नेपाल बीमा प्राधिकरणले ५७ वर्षे इतिहासमा जम्मा दुईपटक रणनीतिक योजना तयार पारेको छ। रणनीतिक योजना तयार पार्ने काम पहिलो पटक २०१८ मा शुरू भएको हो। प्राधिकरणले सन् २०२३ देखि २०२७ सम्मका लागि रणनीतिक योजना सन् २०२४ मा सार्वजनिक गर्यो।
दोश्रो रणनीतिक योजनाको पृष्ठभूमी र परिचय खण्डमा प्राधिकरणले बीमा क्षेत्रको प्रवर्द्धनमा प्राधिकरणको नियामकीय भूमिका र भावी योजनाबारे सारांशमा उल्लेख गरिएको छ। पृष्ठभूमीमा प्राधिकरणले बीमा कम्पनीहरूबीच व्याप्त अस्वस्थ्य प्रतिस्पर्धा, दक्ष जनशक्तिको अभाव, न्यून बीमा सचेतना र कमजोर क्रय क्षमतालाई मुख्य चुनाैतीका रूपमा औँल्याएको छ।
अँग्रेजी भाषामा लेखिएको यो दस्तावेजको पृष्ठभूमीमा समावेश गरिएको विवरणको संक्षिप्त व्यहोरा पाठकको जानकारीका लागि यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ।
नेपाल बीमा प्राधिकरण अन्तर्राष्ट्रिय बीमा सुरपरिवेक्षक संघ (आइएआएस) को संस्थापक सदस्य हो । संघद्वारा जारी गरिएको बीमा मूल सिद्धान्तहरूलाई बीमा क्षेत्रको मार्गदर्शक सिद्धान्तको रूपमा अपनाउँछ। प्राधिकरणले नीतिगत, कानूनी र संस्थागत सुधारका रणनीतिहरू पछ्याउँछ। अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास र मापदण्डहरू अनुरूप बीमा सेवा वितरण; बीमा सेवालाई प्रभावकारी र प्रतिस्पर्धी बनाउन र बीमितको हितको रक्षा गर्न सामाजिक सुरक्षाको स्तम्भको रूपमा बीमा क्षेत्रको सुपरिवेक्षण र विकासलाई सुदृढ पार्छ।
बीमा क्षेत्रमा संस्थागत सुशासन कायम राखेर देशको दिगो आर्थिक विकासमा योगदान पुर्याउन प्राधिकरण बीमामा आवद्ध सर्वसाधारण जनताको जोखिम न्यूनीकरण गर्ने र बीमितको अधिकार र हितको रक्षा गर्ने र बीमामा सार्वजनिक सहभागिता बढाउने उद्देश्यका साथ अगाडि बढिरहेको छ।
धेरै चुनौतीहरूका कारण नेपालको बीमा बजार सीमित छ। केही प्रमुख चुनौतीहरूमा न्यून र अनियमित आय, बीमा जागरूकताको कजमोर स्तर, बजारको सानो आकार, बीमकहरू बीच अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा, दक्ष मानव संसाधनको अभाव, थोरै पूँजी आधारका कारण बीमहरूको सीमित जोखिम अवधारण क्षमता, पुनर्बीमा बजारमा सीमित पहुँच, कमजोर कानूनी र नियामक ढाँचा, लगायत अन्य परिचित चुनाैतीहरू समावेश छन्।
नेपालको जनसंख्याको ठूलो भागमा कम क्रयशक्ति छ। धेरै तल्लो र मध्यम वर्गीय नेपालीहरू न त बीमाको संस्कृतिसँग परिचित छन्, न त उनीहरूको आम्दानी बीमा लेखहरू किन्न पर्याप्त छ। यसरी, बीमकहरूले सम्भावित ग्राहकहरूलाई बीमा बजारको बीमा वृद्धिको लाभहरूसँग नजिक्याउने चुनौतीको सामना गरिरहेका छन्।
बीमा बजारको आकार सानो भएकोले, बीमकहरू बीच अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा नेपाली बीमा बजारको लागि गम्भीर चुनौती हो। मूल्य कटौतीको अभ्यास पनि व्याप्त छ र डि-ट्यारिफ अभ्यासको अनुभव पनि धेरै आशाजनक छैन। लगभग सबै बीमकहरू, विशेष गरी निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूले आफ्ना व्यवसायहरू शहरी क्षेत्रहरूमा मात्र केन्द्रित गरेका छन्।
बीमा बजारमा बीमा प्राधिकरणका कर्मचारीहरू साथै कम्पनीहरू र मध्यस्थकर्ताहरूलाई अझ प्रभावकारी तालिम दिनु महत्त्वपूर्ण छ। नेपाली बीमा क्षेत्रको लागि योग्य मानव संसाधनको अभाव अर्को चुनौती साबित भएको छ।
