काठमाडौं । गत बिहीबार पेरुमा ६.७ म्याग्निच्युडको भूकम्प गयो। यूएसजीएसका अनुसार यसको केन्द्रविन्दु सतहबाट लगभग ६६ किलोमिटर तल थियो। यो भूकम्प यस्तो समयमा आएको हो जब इन्डोनेसिया र कोलम्बियालगायत अन्य धेरै ठाउँमा हालै ७ म्याग्नेच्युडभन्दा ठूला परिमाणका भूकम्प गएका छन्। यसले यी भूकम्पबीच कुनै सम्बन्ध छ कि छैन भन्ने प्रश्न उठाउँछ। के पृथ्वीभित्र गतिविधि बढेको छ ?
वैज्ञानिकहरुका अनुसार सरल जबाफ होः आवश्यक छैन। छोटो समयभित्र विभिन्न स्थानमा ठूला भूकम्प आउनुको अर्थ तिनीहरु सबै जोडिएका छन् भन्ने होइन। भूकम्पको मुख्य कारण पृथ्वीभित्रका टेक्टोनिक प्लेटहरुको चाल हो। विश्वका केही भागहरुमा यी प्लेट निरन्तर एक–अर्कासँग ठोक्किन्छन् वा चिप्लिन्छन्। जसले गर्दा त्यहाँ भूकम्पहरु बढी हुन्छन्।
पेरुमा किन यति धेरै भूकम्प आउँछन् ?
पेरु विश्वको सबैभन्दा भूकम्प–प्रवण क्षेत्र प्यासिफिक रिङ अफ फायरभित्र पर्छ। यूएसजीएसका अनुसार विश्वका लगभग ८१ प्रतिशत ठूला भूकम्प यस क्षेत्रभित्र जान्छन्। यो त्यहाँ अवस्थित टेक्टोनिक प्लेटहरुको कारणले हो।
पेरु नजिकै नाज्का प्लेट दक्षिण अमेरिकी प्लेट मुनि सर्दैछ। जब एउटा प्लेट अर्को प्लेट मुनि सर्छ तब तिनीहरुबीच दबाब बढ्छ। यो दबाब लामो समयसम्म जम्मा हुन सक्छ। जब चट्टानहरुले यो दबाबलाई सम्हाल्न सक्दैनन् र फल्ट अचानक चिप्लिन्छ अनि भूकम्प आउँछ। यसैकारण पेरु र पश्चिमी दक्षिण अमेरिका सधैँ ठूलो भूकम्पको जोखिममा हुन्छन्।
एउटा भूकम्पले अर्कोलाई भूकम्प आउन सक्छ ?
केही अवस्थामा यो हुन सक्छ। वैज्ञानिकहरुले यसलाई गतिशील ट्रिगरिङ भन्छन्। सरल भाषामा भन्नुपर्दा ठूलो भूकम्पबाट आउने बलियो भूकम्पीय छालहरु अर्को फल्टमा पुग्न सक्छन्। जहाँ दबाब पहिले नै निर्माण भइरहेको छ। तर यसको मतलब यो होइन कि पेरुमा भएको भूकम्पले इन्डोनेसिया वा कोलम्बियामा भूकम्प गयो।
यूएसजीएसका अनुसार यस्तो गतिविधि धेरै टाढाका क्षेत्रहरुमा हुन सक्छ। तर, यस्ता अवस्थामा भूकम्पहरु सामान्यतया साना हुन्छन् र लामो समयसम्म टिक्दैनन्। त्यसकारण विभिन्न देशमा ठूला भूकम्पलाई एउटै शृंखलाको भागका रुपमा लिनु गलत हुनेछ।
अहिले सामान्यभन्दा धेरै भूकम्प गइरहेका छन् ?
पृथ्वीमा हरेक दिन हजारौँ साना भूकम्पहरु आउँछन्। धेरैजसो यति हल्का हुन्छन् कि मानिसहरुले तिनीहरुलाई याद पनि गर्दैनन्। ठूला भूकम्पहरु दुर्लभ हुन्छन्। त्यसैले छोटो अवधिमा विभिन्न स्थानमा केही ठूला कम्पनहरु हुँदा तिनीहरु बढी देखिने हुन्छन्।
यूएसजीएसका अनुसार भूकम्पको सही समय र स्थानको भविष्यवाणी गर्न अझै सम्भव छैन। त्यसैले पेरुमा ६.७ म्याग्निच्युडको भूकम्प विश्वव्यापी रुपमा भूकम्पमा अचानक वृद्धिको प्रमाण होइन। यसलाई पेरुवरिपरि सक्रिय प्लेटहरुको सामान्य चालका रुपमा बुझ्नु बढी सही छ।
पेरुमा ६.७ म्याग्निच्युडको भूकम्प त्यहाँको टेक्टोनिक प्लेटहरुको निरन्तर गतिको परिणाम हो। इन्डोनेसिया, कोलम्बिया र अन्य देशमा ठूला भूकम्प पनि तिनीहरुको सम्बन्धित क्षेत्रहरुमा प्लेट गतिविधिसँग जोडिएका छन्। त्यसकारण यी सबै घटनालाई एकल शृंखलाका रुपमा विचार गर्नु अझै वैज्ञानिक रुपमा सही छैन। –एजेन्सी
