काठमाडौं । विश्वव्यापी तनाव फेरि एकपटक चरम सीमामा पुगेको छ। पाकिस्तानको इस्लामाबादमा अमेरिका र इरानबीच २१ घन्टाको छलफलका बाबजुद पनि शान्ति वार्ता असफल भयो। ट्रम्प फेरि एकपटक स्पष्ट रुपमा आक्रोशित देखिएका छन् र उनको नेतृत्वमा रहेको अमेरिकी केन्द्रीय कमान्ड (सेन्टकम) ले इरानी बन्दरगाहहरुमा नाकाबन्दी सुरु गर्ने घोषणा गरेको छ। यस बीचमा दुई हप्ताको युद्धविरामपछि घटेको कच्चा तेलको मूल्यमा फेरि उछाल आएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सोमबार कच्चा तेलको मूल्य ८ प्रतिशतभन्दा बढीले बढेर प्रतिब्यारेल १०० डलर नाघेको छ। दुई देशहरुबीच युद्ध बढेको खण्डमा भाउ अझ बढ्न सक्छ। यसले विश्वव्यापी महँगीको जोखिम बढाउँछ।
नाकाबन्दीको घोषणा, कच्चा तेलको मूल्यमा उछाल
एपी रिपोर्टअनुसार इस्लामाबादमा अमेरिका–इरान वार्ता कुनै निष्कर्षमा पुग्न असफल भयो। अमेरिकी राष्ट्रपति जेडी भान्सले यसलाई इरानका लागि अत्यन्तै नराम्रो भनेर वर्णन गरे। जसले गर्दा इरानबाट कडा प्रतिशोध लिइयो। दुई देशहरुबीचको तनाव अचानक बढेको कारण कच्चा तेलको मूल्यमा प्रत्यक्ष प्रभाव पर्यो। अमेरिकाले सोमबारदेखि इरानी बन्दरगाहहरुको नाकाबन्दीको घोषणा गरेपछि तेलको मूल्य तीव्र रुपमा बढेको छ।
डब्ल्यूटीआई कच्चा तेलको मूल्य ८ प्रतिशतले बढेर प्रतिब्यारेल १०४.२४ डलर पुगेको छ। ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य ७ प्रतिशतभन्दा बढीले बढेर १०२.२९ डलर पुगेको छ। प्राकृतिक ग्यासको मूल्य पनि लगभग २ प्रतिशतले बढेर २.६८४ डलर पुगेको छ।
इरान युद्धको समयमा होर्मुज स्ट्रेट बन्द हुँदा ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्यमा उल्लेखनीय उतारचढाव आएको थियो। युद्धको ठीक अगाडि फेब्रुअरीको अन्त्यमा प्रतिब्यारेल लगभग ७० डलरमा कारोबार भइरहेको ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य युद्ध सुरु भएपछि ११९ डलर पुगेको छ। यद्यपि, अमेरिका–इरान युद्धविरामको घोषणा भएपछि गत हप्ता मूल्य फेरि घट्यो र जुन डेलिभरीका लागि ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ९५ डलरमा झरेको थियो।
होर्मुजमा तनाव चरम सीमामा
पाकिस्तानमा शान्ति वार्ता असफल भएदेखि इरानी–प्रभावित होर्मुजको सम्बन्धमा विश्वव्यापी तनाव चरम सीमामा पुगेको छ। किनकि यो समुद्रीमार्गले विश्वको तेल आवश्यकताको २० प्रतिशतको आवागमनलाई नियन्त्रण गर्दछ। अवरोधले हालै धेरै देशहरुमा विश्वव्यापी तेल र ग्यास संकट निम्त्याएको छ।
सरल भाषामा भन्नुपर्दा विश्वको कच्चा तेल व्यापारको लगभग पाँच भागको एक भाग हरेक दिन होर्मुजहुँदै जान्छ। साउदी अरेबिया, इराक, संयुक्त अरब इमिरेट्स, कुवेत र इरान सबै प्रमुख तेल निर्यातकर्ता हुन्। यद्यपि, युद्धविराम घोषणा भएदेखि यस मार्गमा जहाजहरुको आवागमन सीमित रहेको छ। समुद्री ट्रयाकरहरुले यस अवधिमा ४० भन्दा बढी व्यावसायिक जहाज यस मार्गबाट पार भएको संकेत गर्छन्।
अब ट्रम्पको योजना के ?
अमेरिकी केन्द्रीय कमान्डले इरानी बन्दरगाह र तटीय क्षेत्रहरुमा प्रवेश गर्ने वा प्रस्थान गर्ने सबै देशका जहाजहरुमा निष्पक्ष रुपमा नाकाबन्दी लागू गरिने जनाएको छ। यद्यपि, यसले अझै पनि गैरइरानी बन्दरगाहहरुबीच यात्रा गर्ने जहाजहरुलाई होर्मुज हुँदै जान अनुमति दिनेछ।
यसैबीच वाल स्ट्रिट जर्नलको रिपोर्टले दुई देशहरुबीचको कूटनीतिक वार्ता असफल भएपछि राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानविरुद्ध फेरि ठूलो बमबारी अपरेसन सुरु गर्ने विचार गरिरहेको खुलासा गरेको छ। –एजेन्सी
