काठमाडौं । सन् २०२२ अक्टोबरमा एउटा सानो चराले सारा संसारलाई चकित पारेको थियो। तीन वर्षको वैज्ञानिक अध्ययनपछि अब एउटा कीर्तिमान दर्ज गरिएको छ।
बार–टेल गडविट नामक यो चरालाई पछि वैज्ञानिकहरुले बी६ नामकरण गरेका छन्। यो चरा अमेरिकाको अलास्काको कुस्कोकविम डेल्टाबाट एकपटक पनि नरोकी सिधै अस्ट्रेलियाको तस्मानिया पुगेको थियो। यो दूरी लगभग १३ हजार ५६० किलोमिटर थियो।
यो संसारको सबैभन्दा लामो नन–स्टप चरा बसाइसराइ यात्रा हो। जुन गिनिज वल्र्ड रेकर्डमा कीर्तिमान दर्ज गरिएको छ। अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षण (यूएसजीएस) का वैज्ञानिकहरुले चरामा सानो सौर्य ऊर्जाबाट चल्ने ट्याग जोडेर यसको यात्रा ट्रयाक गरेका थिए। ११ दिनसम्म यो चरा खाना, पानी वा आराम बिना निरन्तर उड्यो।
बार–टेल गडविट केवल ३००–४०० ग्राम तौल भएको सानो चरा हो। यद्यपि, बसाइसराइ गर्नुअघि यसको शरीरमा महत्वपूर्ण परिवर्तनहरु हुन्छन्। उडानको केही हप्ताअघि यसले धेरै खान्छ र बोसो भण्डारण गर्छ। बोसो यति धेरै बढ्छ कि चराको तौल दोब्बर हुन्छ। यसले यसको आन्तरिक अंगहरु संकुचित गर्छ।
पेट, आन्द्रा र कलेजो पनि ५५ प्रतिशत सानो हुन्छ। यी अंगहरु अब आवश्यक पर्दैनन्। किनकि चराले बाटोमा खाँदैन। शरीरको बोसोलाई ऊर्जा प्रदान गर्न जलाइन्छ र पानी पनि उत्पादन गर्छ। यसरी चराले आफ्नो पेट ‘खान्छ’ ता कि यो हलुका हुन सकोस् र टाढा उड्न सकोस्। लाखौँ वर्षमा विकसित यो प्रकृतिको एउटा अद्भुत चाल हो।
यो चरा ११ दिनसम्म निरन्तर उड्छ। यस समयमा यो न त सुत्छ न खान्छ न पानी पिउँछ। तर, यसको मस्तिष्कलाई आराम चाहिन्छ। त्यसैले यो आधा निद्रामा सुत्छ एउटा आँखा र आधा मस्तिष्क सुत्छ । जब कि अर्को आधा भाग जागा रहन्छ। यो प्रक्रियालाई युनिहेमिस्फेरिक स्लो–वेभ निद्रा भनिन्छ।
उड्दा चरा एउटा आँखा बन्द गरेर सुत्छ र अर्को आँखाले बाटो हेर्छ। नेभिगेसनका लागि यसले पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्रलाई महसुस गर्छ। यसको आँखामा क्वान्टम संयन्त्र छ। जसले यसलाई चुम्बकीय रेखाहरु हेर्न अनुमति दिन्छ। यसले आफ्नो मार्ग निर्धारण गर्न ताराहरु, सूर्य, हावाको चाप र मौसम परिवर्तनहरु पनि प्रयोग गर्दछ।
प्रशान्त महासागर विशाल छ। तल पानी मात्र छ र जमिन छैन। यो चराले आँधीबेहरी, तेज हावा र चिसोको सामना गर्छ। कहिलेकाहीँ हावा यसको विरुद्धमा चल्छ। जसले यसको यात्रालाई अझ गाह्रो बनाउँछ। तर, यो चरा हजारौँ वर्षदेखि यो मार्गमा यात्रा गर्दै आएको छ।
वैज्ञानिकहरु विश्वास गर्छन् कि यो बसाइसराइ धेरै लामो छ। किनकि अलास्काले गर्मीमा प्रशस्त खाना प्रदान गर्दछ र तस्मानियाले जाडोमा सुरक्षित आश्रय प्रदान गर्दछ। तर, अब खतरा बढ्दै गएको छ। तस्मानियामा वायु फार्महरु निर्माण भइरहेका छन्। जसले चराहरुको विश्रामस्थलहरुलाई क्षति पुर्याउन सक्छ। यदि स्टपओभर साइटहरु हराए भने यस्ता कीर्तिमानी यात्रा गाह्रो हुन सक्छन्।
यो यात्राले प्रकृतिले कति अद्भुत मेसिनहरु सिर्जना गर्न सक्छ भनेर देखाउँछ। ३०० ग्राम चरा ११ दिनसम्म उड्छ। जब कि सबैभन्दा लामो व्यावसायिक उडान २० घन्टा मात्र रहन्छ। मानिसहरुले मेसिन बनाउन अर्बौं खर्च गर्छन् तर यो चराले केवल बोसो र सहज ज्ञान प्रयोग गरेर यो काम कुनै इन्जिन बिना नै गर्छ।
वैज्ञानिकहरुका अनुसार यस्ता चराहरु जलवायु परिवर्तन र बासस्थानको क्षतिबाट खतरामा छन्। बी६ चराको यात्राले हामीलाई बताउँछ कि हामीले प्रकृतिका यी साना आश्चर्यहरुको रक्षा गर्नुपर्छ। यो कीर्तिमान गिनिज बुक अफ वल्र्ड रेकर्डमा मात्र नभएर हामीलाई प्रकृतिको शक्तिको अनुभूति पनि गराउँछ। –एजेन्सी
