काठमाडौं । सन् १९०५ जनवरी २५ मा विश्वको सबैभन्दा ठूलो हीरा फेला परेको थियो। यो भव्य हीराको तौल ३१०६ क्यारेट थियो। यो अहिलेसम्म भेटिएको सबैभन्दा ठूलो हीरा थियो।
दक्षिण अफ्रिकाको प्रिटोरियामा रहेको प्रिमियर खानीको नियमित निरीक्षणको क्रममा खानी सुपरिटेन्डेन्टले यसलाई पत्ता लगाए। यद्यपि, केही स्रोतले यसलाई जनवरी २६ मा पत्ता लगाएको दाबी गर्छन्। १.३३ पाउन्ड तौल भएको यो हीरालाई ‘कुलिनन’ नाम दिइएको थियो र यो अहिलेसम्म भेटिएको सबैभन्दा ठूलो हीरा थियो।
बेलायतका राजालाई उपहार
जब खानी सुपरिटेन्डेन्ट फ्रेडरिक वेल्स पृथ्वीको सतहभन्दा १८ फिट तल थिए तब उनले आफ्नो माथिको भित्तामा ताराको चमक देखे। उनको खोजको बारेमा त्यही दिउँसो खानी मालिक सर थोमस कुलिननलाई जानकारी गराइएको थियो। त्यसपछि कुलिननले ट्रान्सभल प्रान्तको सरकारलाई हीरा बेचे। जसले यसलाई बेलायतका राजा एडवर्ड सातौँलाई जन्मदिनको उपहारका रूपमा प्रस्तुत गरे।
एडवर्ड चिन्तित थिए कि अफ्रिकाबाट लन्डन जाने क्रममा हीरा चोरी हुन सक्छ। त्यसैले ध्यान भंग गर्न उनले जासुसहरुले भरिएको स्टिमरमा नक्कली हीरा पठाउने व्यवस्था गरे। नक्कली हीरा विस्तारै अफ्रिकाबाट आफ्नो बाटो लाग्दै गर्दा वास्तविक हीरालाई एउटा साधारण बाकसमा इंग्ल्यान्ड पठाइयो।
एडवर्डले कलिनन हीरा काट्ने काम एम्स्टर्डमको एस्चर डायमन्ड कम्पनीका प्रमुख जोसेफ एस्चरलाई सुम्पिए। सन् १८९३ मा फेला परेको प्रसिद्ध ९७१–क्यारेट एक्सेलसियर हीरा पनि काट्ने एस्चरले काट्ने प्रयास गर्नु अघि ६ महिनासम्म हीराको अध्ययन गरे। उनको पहिलो प्रयासमा स्टिलको ब्लेड भाँचियो तर हीरा अक्षुण्ण रह्यो। उनको दोस्रो प्रयासमा हीरा योजनाअनुसार नै चकनाचुर भयो। भनिन्छ कि एस्चर मानसिक थकानबाट बेहोस भए।
यो हीरा अहिले कहाँ छ ?
कलिननलाई पछि नौ ठूला ढुंगा र लगभग १०० साना ढुंगामा काटियो। जसको कुल मूल्य लाखौँ डलर थियो। सबैभन्दा ठूलो ढुंगालाई ‘स्टार अफ अफ्रिका आई’ वा ‘कुलिनन आई’ भनिन्छ। ५३० क्यारेटमा यो विश्वकै सबैभन्दा ठूलो उत्तम गुणस्तरको रङहीन हीरा हो।
दोस्रो सबैभन्दा ठूलो ढुंगा ‘स्टार अफ अफ्रिका आईआई’ वा ‘कुलिनन आईआई’ को तौल ३१७ क्यारेट छ। तेस्रो टुक्रा ‘कुलिनन आईआईआई’ बेलायतको अन्य क्राउन ज्वेल्ससँगै लन्डनको टावरमा राखिएको छ। कुलिनन आई ब्रिटिस राजाको राजदण्डमा राखिएको छ र कुलिनन आईआईले शाही क्राउनलाई सजाएको छ। –एजेन्सी
