काठमाडौं । अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरुले मस्तिष्कको क्षति सधैँका लागि स्थायी हुन्छ भन्ने पुराना मान्यतालाई चुनौती दिँदै एउटा अभूतपूर्व विधि विकसित गरेका छन्। उनीहरुले ‘लो–इन्टेन्सिटी फकस्ड अल्ट्रासाउन्ड’ को प्रयोग गरेर मस्तिष्कको आफ्नै मर्मत गर्ने क्षमतालाई सक्रिय पार्न सफल भएका छन्। यो प्रविधिमा कुनै शल्यक्रिया वा मस्तिष्कमा तार राख्नु पर्दैन।
यो प्रविधिले कसरी काम गर्छ ?
यो प्रविधिले मस्तिष्कको क्षतिग्रस्त क्षेत्रमा अत्यन्तै सटिक ध्वनि तरंगहरु पठाउँछ। यी तरंगहरुले मस्तिष्कको हिप्पोक्याम्पस क्षेत्रमा सुतिरहेका स्टेम सेलहरुलाई जगाउँछन्। एकपटक सक्रिय भएपछि यी कोषहरुले नयाँ न्युरोन्स पैदा गर्छन् र क्षतिग्रस्त भएका नसाका सञ्जालहरुलाई पुनः जोड्छन्। यसका साथै यसले सो क्षेत्रमा नयाँ रक्तनलीहरुको वृद्धि गराएर अक्सिजन र पोषक तत्वको आपूर्तिलाई सुचारु बनाउँछ।
अनुसन्धानको नतिजा र सफलता
प्रयोगशालामा स्ट्रोकबाट प्रभावित मुसाहरुमा गरिएको परीक्षणमा यो विधि निकै प्रभावकारी देखिएको छ। उपचारको केही हप्ताभित्रै ती मुसाहरुको स्मरणशक्ति र हिँडडुल गर्ने क्षमतामा उल्लेख्य सुधार आयो। वैज्ञानिकहरुका अनुसार ध्वनि तरंगले मस्तिष्कभित्र एक प्रकारको ‘पुनरुत्थान प्रक्रिया’ सुरु गर्छ। जसले पहिले कहिल्यै निको नहुने ठानिएका तन्तुहरुलाई पुनर्जीवित पार्छ।
चिकित्सा क्षेत्रमा यसको महत्व
यस खोजले विशेषगरी स्ट्रोक, मस्तिष्कको चोट र अल्जाइमर वा पार्किन्सनजस्ता रोगहरुको उपचारमा नयाँ क्रान्ति ल्याउन सक्छ। शल्यक्रिया बिना नै मस्तिष्कलाई निको पार्न सकिने हुनाले यसमा संक्रमणको जोखिम कम हुन्छ र बिरामी निको हुने समय पनि घट्छ। यो विधि भविष्यमा सस्तो र सहजै उपलब्ध हुने उपचार पद्धति बन्न सक्छ।
आगामी दिशा र मानव परीक्षण
यद्यपि यो अनुसन्धान अहिले मुसाहरुमा मात्र सफल भएको छ। तर, वैज्ञानिकहरु यसको मानव परीक्षणका लागि उत्साहित छन्। सन् २०२६।२७ सम्ममा स्ट्रोकका बिरामीहरुमा यसको मानव परीक्षण सुरु गर्ने योजना छ। यो परीक्षण सफल भएमा स्नायु विज्ञानको क्षेत्रमा यो अहिलेसम्मकै ठूलो फड्को हुनेछ।
