काठमाडौं । पश्चिम एसियाली युद्धमा युद्धविराम चलिरहेको छ तर अमेरिका र इरानबीच तनाव जारी छ। विशेषगरी होर्मुज स्ट्रेटका विषयमा कुनै पनि पक्ष पछि हट्न तयार छैनन्।
डोनाल्ड ट्रम्प दृढ छन् र इरानलाई नष्ट गर्ने धम्की दिइरहेका छन्। अर्कोतर्फ इरान हार मान्न तयार छैन र उसले पनि धम्की जारी राखेको छ।
विश्वव्यापी तनाव चरम सीमामा छ। जुन कच्चा तेलको मूल्यमा भएको वृद्धिमा प्रतिविम्बित हुन्छ। यदि द्वन्द्व बढ्यो भने विश्वव्यापी तेल र ग्यास संकट अवश्यक बढ्नेछ। किनकि युद्धविरामअघिको ५१ दिने युद्धको समयमा होर्मुज स्ट्रेट बन्द हुँदा विश्वभरका धेरै देशले प्रभाव भोगेका थिए।
युद्धविरामको समय बढ्यो तर तनाव यथावतै
अमेरिका–इरान युद्धविराम जारी छ र यसको समयसीमापछि पनि विस्तार गरिएको छ। यद्यपि, यसका लागि आवश्यक सर्तहरुमा दुवै पक्षले फरक–फरक अडान लिइरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा बढ्दो युद्धको सम्भावनालाई नकार्न सकिँदैन।
ट्रम्प होर्मुज स्ट्रेट खोल्ने र कच्चा तेल सम्झौतामा आफ्ना सर्तहरु लगाउने कुरामा अडिग छन् र यदि इरानले अस्वीकार गर्छ भने उसले यसको पावर प्लान्ट र तेल कुवाहरु उडाउने धम्की दिइरहेको छ।
सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्म ट्रुथ सोसियलमा हालैको एउटा पोस्टमा ट्रम्पले इरान पूर्ण रुपमा ध्वस्त हुने घोषणासमेत गरेका छन्। अर्को पोस्टमा ट्रम्पले लेखेका छन्, ‘इरान आर्थिक विनाशमा डुबेको छ ! यो नगदका लागि हताश छ ! हरेक दिन ५० करोड डलर गुमाइरहेको छ, र यसको सेना र प्रहरीले भुक्तानी नपाएको गुनासो गरिरहेका छन्।’
इरानले पनि ट्रम्पको धम्कीप्रति कडा प्रतिक्रिया जनाएको छ र खाडी देशहरुमा आक्रमण गर्ने धम्की दिइरहेको छ। हालै एक इरानी संसद सदस्यले भने, ‘अब सस्तो पेट्रोल बिर्सनुहोस्।’ इरानले ट्रम्पले बढाएको युद्धविरामको कुनै महत्व नभएको पनि जनाएको छ।
होर्मुजको हालको अवस्था
युद्धविरामको बाबजुद होर्मुज स्ट्रेटको पुनः खोल्ने आशा कम देखिन्छ। अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरुलाई नाकाबन्दी गर्न र इरानी झन्डा भएका जहाजहरु कब्जा गर्न जारी राखेको छ। इरानले पनि कारबाही गरिरहेको छ उसले कुनै पनि दबाबमा होर्मुजको स्ट्रेट पुनः नखोल्ने अडान लिइरहेको छ।
अमेरिकासँगको युद्धबाट इरानले सबैभन्दा ठूलो आर्थिक र भौतिक क्षति व्यहोरेको छ। तर, धेरै खाडी देश पनि प्रभावित भएका छन्। विश्वव्यापी तेल र ग्यास आपूर्तिका लागि महत्वपूर्ण इराक, लेबनान, इजरायल, साउदी अरेबिया र कुवेतले उल्लेखनीय रुपमा जीवन र सम्पत्तिको क्षति व्यहोरेका छन्। इरानद्वारा नियन्त्रित होर्मुज स्ट्रेट विश्वका लागि महत्वपूर्ण छ। जसले कुल तेल र ग्यास खपतको २० प्रतिशतका लागि महत्वपूर्ण समुद्री मार्गका रुपमा काम गर्दछ।
यी देशहरुमा बढ्नेछ तनाव
होर्मुज स्ट्रेट बन्द हुँदा पाकिस्तान र बंगलादेशदेखि चीन, ताइवान, श्रीलंका र दक्षिण कोरियासम्मका देशहरुमा उल्लेखनीय पीडा भएको छ। केही ठाउँहरुमा ऊर्जा सुरक्षाका लागि कोभिड–जस्तो प्रतिबन्धहरु लागू गरिएको छ। जब कि अन्य ठाउँमा नुहाउने र लुगा धुनेदेखि लिएर मोबाइल फोन र कार चार्ज गर्ने सबै कुरामा नयाँ नियमहरु लगाइएको थियो। चीनलाई धेरै पटक तेल र ग्यास संकटबाट आक्रोशित भएको देखिएको छ र खुला रुपमा इरानलाई समर्थन गरेको छ।
विशेषगरी ती देशहरुका लागि चिन्ता बढ्दै गएको छ जसको ऊर्जा सुरक्षा जोखिममा छ र जो इरानी तेल आयातमा धेरै निर्भर छन्। यदि अमेरिका र इरानबीचको वार्ता असफल भयो र युद्ध बढ्यो र तेल र ग्यास सुविधाहरुमा आक्रमण भयो भने यो संकट अझ गहिरो हुनेछ। जसले तेल र ग्यास आयातमा निर्भर देशहरुको अर्थतन्त्रमा ठूलो धक्का दिनेछ र महँगी पनि देखिन सक्छ।
