काठमाडौं । शेयर बजारमा लगानी गर्दा प्रतिफलको सम्भावना जति बढी हुन्छ, त्यति नै बढी जोखिम हुन्छ। यस्तो अवस्थामा एक सफल पोर्टफोलियो बनाउन जोखिम व्यवस्थापन बुझ्न महत्वपूर्ण छ। यसले घाटाको सम्भावना कम गर्छ र लगानी यात्रालाई जारी राख्छ।
शेयर बजारमा दुई प्रकारका जोखिम हुन्छन्, सिस्टमेटिक र अनसिस्टमेटिक। सिस्टमेटक जोखिमले सबैलाई असर गर्छ। यो मन्दी, भूराजनीतिक घटना, बजार गिरावट, मुद्रास्फीति र प्राकृतिक प्रकोपजस्ता कारणले गर्दा हुन्छ।
अनसिस्टमेटिक जोखिम व्यक्तिगत लगानी वा क्षेत्रअनुसार फरक हुन्छ। यसलाई पोर्टफोलियो विविधीकरणमार्फत कम गर्न सकिन्छ। यहाँ जोखिम व्यवस्थापनका लागि ५ रणनीति छन्, जुन प्रत्येक लगानीकर्ताले जान्नैपर्छ।
लगानी विविधीकरणः विभिन्न सम्पत्ति वर्गमा लगानी गर्नुहोस्। यो जोखिम व्यवस्थापनको मुख्य रणनीति हो। तपाइँको जोखिम क्षमता, वित्तीय लक्ष्य र निश्चित कार्यकालका आधारमा तपाइँले विभिन्न सम्पत्ति वर्ग जस्तै– शेयर, ऋणपत्र, घरजग्गा, सुन र चाँदीमा लगानी गर्न सक्नुहुन्छ।
फाइदाः लगानी विविधीकरणले कुनै पनि सम्पत्ति वर्गको कमजोर प्रदर्शनको प्रभावलाई कम गर्छ। शेयर बजारमा गिरावट आएमा सुन, चाँदी वा घरजग्गाको मूल्यवृद्धिबाट पूर्ति गर्न सकिन्छ।
कुनै पनि शेयरमा घाटा कुल लगानीको २% भन्दा बढी हुन नदिनुहोस्ः यस नियमअनुसार कुनै पनि एक शेयरमा घाटा कुल लगानी पुँजीको २ प्रतिशतभन्दा बढी हुनुहुँदैन। यदि तपाइँले १० हजार रुपैयाँ लगानी गर्नुभएको छ भने २ प्रतिशत नियमले तपाइँलाई केवल २०० रुपैयाँ नोक्सान हुने जोखिम सुनिश्चित गर्नेछ।
फाइदाः यसले क्षतिलाई कम राख्न मद्दत गर्दछ। कुनै पनि भावनात्मक वा मानसिक प्रभावबाट बच्न सकिन्छ।
३–५–७ नियम, घाटा ट्रेडिङ पुँजीको ७% भन्दा बढी नहोस्ः ३–५–७ नियम एउटा सीधा जोखिम व्यवस्थापन रणनीति हो। यसले प्रत्येक व्यक्तिगत व्यापारमा जोखिम सीमित गर्दछ। ३ प्रतिशत तपाइँले आफ्नो ट्रेडिङ पुँजीमा लिने जोखिम हो। सबै ट्रेडमा कुल जोखिम ५ प्रतिशतमा सीमित गर्नुहोस्। पोर्टफोलियोको अधिकतम हानी ट्रेडिङ पुँजीको ७ प्रतिशतभन्दा बढी हुनुहुँदैन।
फाइदाः यो नियमले रिस्क रिवार्ड ब्यालेन्स गर्न मद्दत गर्दछ। रिटर्न र सेफ्टी नेट प्रदान गर्दछ।
स्टप–लसः स्टप–लस अर्डर एक विधि हो। जसमा तपाइँले एक निश्चित मूल्यमा पुगेपछि बेच्नका लागि शेयर राख्नुहुन्छ।
फाइदाः यसले सम्भावित हानीलाई सीमित गर्न र लगानीको सुरक्षा गर्न मद्दत गर्छ।
आपतकालीन कोष: लगानी रकमबाहेक अन्य आवश्यक खर्चका लागि एक आपतकालीन कोष आफ्नो साथ राख्नुहोस्।
फाइदाः आपतकालीन कोषले तपाइँलाई घाटामा आफ्नो शेयर बेच्नबाट बचाउन मद्दत गर्न सक्छ।
(नोटः शेयर बजारमा लगानी जोखिमपूर्ण हुन्छ। आफ्नो जोखिम लिन सक्ने क्षमता र बजार बुझेरमात्रै लगानी गर्नु उपयुक्त हुन्छ।)
